Caz Plakları: Caza Nereden Başlamalı? Adım Adım Plak Önerileri

Caz plaklarının önünde durunca insan kayboluyor. Bir sürü isim, bir sürü kapak, hepsi aynı anda konuşuyor. Oysa başlamak için tek bir plak yeter. Gerisi o plakta çalan isimlerden kendiliğinden açılır.

Caza nereden başlamalı?

Kısa cevap: bir albümden başla, sonra o albümde çalan müzisyenlerin peşine düş. Caz bir kadro müziği. Aynı isimler farklı plaklarda tekrar tekrar karşına çıkar. Bu rehberde bu yolu izliyoruz: bir çıkış noktası, oradan saksofona, piyanoya, kontrbasa ve vokale uzanan dallar. Bu dalların sekiz ana isminin plak.com'da kendi sayfası var.

Çıkış noktası: Miles Davis, Kind of Blue (1959)

Kind of Blue 17 Ağustos 1959'da Columbia'dan çıktı. Kadroda John Coltrane, Cannonball Adderley, Bill Evans, Paul Chambers ve Jimmy Cobb var. Toplam beş parça. 2002'de ABD Kongre Kütüphanesi'nin Ulusal Kayıt Arşivi'ne seçilen ilk 50 kayıttan biri oldu. İğneyi şuraya bırak: So What.

Bu plağı çıkış noktası yapan şey kadrosu. Bu rehberdeki dalların ikisi, Coltrane ve Bill Evans, doğrudan buradan çıkıyor. Miles'ın kendisi de bebop'tan cool jazz'a, hard bop'tan modal caza ve caz füzyona kadar pek çok akımın ön safında yer aldı. Kind of Blue'yu sevdiysen Columbia'daki ilk albümü 'Round About Midnight (1957) ile devam edebilirsin. Ayrıntılar Miles Davis plakları rehberinde.

Saksofon: John Coltrane

Coltrane, 1955-1957 arasında Miles Davis'in beşlisinde çaldı. Kind of Blue'dan sonra onun kendi plaklarına geçmek kolay bir adım.

• Blue Train (1958): Ocak 1958'de Blue Note'tan çıktı. 15 Eylül 1957'de Rudy Van Gelder'in stüdyosunda kaydedildi. Kadroda trompette Lee Morgan, trombonda Curtis Fuller var. İğneyi şuraya bırak: Moment's Notice.
• Giant Steps (1960): Şubat 1960'ta Atlantic'ten çıktı. Başlık parçasının akor yürüyüşü, caz müzisyenleri için bir çalışma parçasına dönüştü.
• A Love Supreme (1965): Ocak 1965'te Impulse!'tan çıktı. 9 Aralık 1964'te tek bir seansta kaydedildi ve dört bölümden oluşuyor. İlk iki plaktan sonra dinle, baştan sona tek oturuşta.

Daha fazlası için John Coltrane plakları.

Piyano: Bill Evans ve Thelonious Monk

Bill Evans, Kind of Blue'da piyano çaldı ve albümün kapak yazısını da o yazdı. 1959'da kontrbasta Scott LaFaro ve davulda Paul Motian'la bir trio kurdu. Bu triyonun 25 Haziran 1961'de Village Vanguard'da verdiği konser iki plağa dönüştü: aynı yıl çıkan Sunday at the Village Vanguard (1961) ve aynı kayıtlardan derlenen Waltz for Debby (1962). Bu, triyonun LaFaro'yla son konseriydi. LaFaro on bir gün sonra bir trafik kazasında öldü. Stüdyo tarafında Portrait in Jazz (1960) iyi bir giriş. İğneyi şuraya bırak: Autumn Leaves. Ayrıntılar Bill Evans plakları rehberinde.

Thelonious Monk başka bir dünya. 1940'larda Harlem'deki Minton's Playhouse'un ev piyanistiydi ve oradaki gece çalışmaları bebop'un şekillenmesine katkı verdi. Brilliant Corners (1957) Riverside'dan çıktı, kadroda Sonny Rollins ve Max Roach var. Başlık parçası 25 çekimde bile tam çalınamadı. Yapımcı Orrin Keepnews parçayı bu çekimlerden kurguladı. Coltrane'den geliyorsan Thelonious Monk with John Coltrane (1961) iki dalı birleştiriyor. Coltrane, 1957'de Monk'un dörtlüsünde çaldı. İğneyi şuraya bırak: Ruby, My Dear. Devamı Thelonious Monk plakları rehberinde.

Kontrbas: Charles Mingus

Mingus'un ana enstrümanı kontrbastı, piyano da çalardı. Mingus Ah Um (1959) Columbia'daki ilk albümü ve dokuz parçanın hepsi onun bestesi. "Better Git It in Your Soul" gospel ve vaazdan esinleniyor. "Goodbye Pork Pie Hat" ise kayıttan kısa süre önce ölen Lester Young'a yazıldı. Hazır hissettiğinde The Black Saint and the Sinner Lady (1963) var: kısmen bale olarak yazılmış tek bir beste, on bir kişilik bir grup. Ayrıntılar Charles Mingus plakları rehberinde.

Vokal: Ella, Billie ve Nina

Caza sesle girmek de bir yol.

• Ella Fitzgerald, Ella and Louis (1956): Louis Armstrong'la, arkada Oscar Peterson Quartet. Çoğu yavaş ya da orta tempolu baladlardan oluşuyor. İğneyi şuraya bırak: Cheek to Cheek. Bkz. Ella Fitzgerald plakları.
• Billie Holiday, Lady Sings the Blues (1956): Aralık 1956'da Clef'ten, otobiyografisiyle aynı anda çıktı. "Strange Fruit" ve "God Bless the Child" bu plakta. Bkz. Billie Holiday plakları.
• Nina Simone, Little Girl Blue (1959): İlk albümü, Şubat 1959'da Bethlehem'den çıktı. Simone hem söylüyor hem piyano çalıyor, yanında bas ve davul. Bkz. Nina Simone plakları.

Bu seslerden ikisi birbirine de bağlanıyor. Billie Holiday "Strange Fruit"i ilk kez 1939'da kaydetti. Nina Simone da aynı şarkıyı 1965'te çıkan Pastel Blues için kaydetti.

Bunu biliyor muydun? Bill Evans'ın Portrait in Jazz albümü hem mono hem stereo çıktı ve ikisinde "Autumn Leaves"in farklı bir çekimi var. Yani iki baskı, aynı parçanın iki ayrı anı.

Plağını alırken

• Katalog numarasına bak. Bu rehberdeki albümlerin bazıları ilk çıktığında hem mono hem stereo basıldı ve ikisinin numarası farklı. Kind of Blue'nun ilk ABD baskısında mono CL 1355, stereo CS 8163. Mingus Ah Um'da mono CL 1370, stereo CS 8171.
• Etiketin hikâyesini bil. Riverside 1964'te iflas etti. Fantasy 1972'de master kayıtların neredeyse tamamını aldı ve 1980'lerde Original Jazz Classics serisini başlattı. Elindeki Riverside albümü bu dönemlerden birine ait olabilir.
• Yeniden baskı serilerini tanı. Blue Note 2019'da Tone Poet adlı plak serisini duyurdu. Nina Simone'un Pastel Blues ve I Put a Spell on You albümleri Kasım 2020'de Verve/UMe tarafından Acoustic Sounds serisinde yeniden basıldı.
• Durum notunu oku. İkinci el alıyorsan "NM", "VG+" gibi notların anlamını plak durumu rehberinde anlattık. İlk baskıyı tanımak için orijinal plak nasıl anlaşılır rehberine bak.

Kısa cevaplar

Caza hangi plakla başlamalı?
Bir çıkış noktası olarak Kind of Blue iyi iş görür. Kadrosundaki Coltrane ve Bill Evans, sana sonraki iki plağı zaten gösterir.

Vokal cazla başlamak olur mu?
Olur. Ella and Louis, Lady Sings the Blues ya da Little Girl Blue ile başlayıp oradan enstrümantal plaklara geçebilirsin.

Mono mu stereo mu almalıyım?
Bu bir tercih. Bazı albümlerde iki sürüm arasında fark var: Portrait in Jazz'da "Autumn Leaves"in farklı çekimleri gibi. Ne aldığını katalog numarasından anla.

Caz plaklarını plak.com'da nerede bulurum?
Caz ve blues kategorisinde. Belirli bir sanatçı için sanatçı sayfasına git.

plak.com'da devam et

Tüm caz ve blues plaklarına kataloğun caz bölümünden göz at. plak.com mağazaların fiyatlarını karşılaştırır; güncel tablo için fiyatı düşen plaklar ve yeni eklenenler sayfalarına bak. Bu rehberdeki sanatçıların sayfaları: Miles Davis, John Coltrane, Bill Evans, Thelonious Monk, Charles Mingus, Ella Fitzgerald, Billie Holiday ve Nina Simone. Daha fazla isim için sanatçılar sayfasına bak.