John Coltrane Plakları: Nereden Başlamalı?

Bir tenor saksofon düşün: notalar o kadar hızlı ve sık geliyor ki bir eleştirmen buna "ses tabakaları" (sheets of sound) adını takıyor. Sonra aynı adam bir balad çalıyor ve odada kimse konuşmuyor. John Coltrane'in plaklarında ikisi de var. Bu rehber, o rafın önünde nereden başlayacağını bilmeyenler için.

Kısaca John Coltrane

John William Coltrane, 23 Eylül 1926'da Kuzey Carolina'nın Hamlet kasabasında doğdu. 1955-1957 arasında Miles Davis'in ilk büyük beşlisinde çaldı, 1957'nin ikinci yarısında Thelonious Monk'un dörtlüsündeydi. Prestige, Blue Note, Atlantic ve Impulse! için kayıt yaptı. McCoy Tyner, Jimmy Garrison ve Elvin Jones'la kurduğu kadro "klasik dörtlü" olarak anılıyor. 17 Temmuz 1967'de, 40 yaşında öldü; 2007'de ona özel bir Pulitzer ödülü verildi.

İlk plağın için 5 öneri

Blue Train (1958)

Coltrane'i daha "ısınmadan" sevmek istiyorsan buradan gir. 1957'de Rudy Van Gelder'in stüdyosunda, Lee Morgan ve Curtis Fuller'la birlikte üç nefesliyle kaydedildi; sert, sıcak ve bol swing'li bir hard bop plağı. Beş parçanın dördü Coltrane'in kendi besteleri.

İğneyi şuraya bırak: Moment's Notice

Giant Steps (1960)

Atlantic için yaptığı bu plakta Coltrane hızı ve armoniyi uç noktaya taşıyor. Başlık parçasının akor yürüyüşü o kadar zorlu ki caz müzisyenleri için bir alıştırma parçasına dönüştü. Aynı plakta o dönemki eşinin adını taşıyan yavaş ve sakin "Naima" da var; iki yüzü arasındaki fark başlı başına bir ders.

İğneyi şuraya bırak: Giant Steps

My Favorite Things (1961)

Coltrane'i soprano saksofonla dinlediğin ilk plak. Başlık parçası, The Sound of Music müzikalindeki tanıdık şarkının 13 dakikaya yayılan, vals ritminde dönüp duran bir yorumu. Kısaltılmış hâli 1961'de single olarak hit oldu. Klasik dörtlünün iki üyesi burada: McCoy Tyner piyanoda, Elvin Jones davulda.

İğneyi şuraya bırak: My Favorite Things

John Coltrane and Johnny Hartman (1963)

Gece dinlemek için. Coltrane'in lider olarak birlikte kayıt yaptığı tek vokalist Johnny Hartman. Şarkıların çoğu tek seferde kaydedildi; "You Are Too Beautiful" iki deneme sürdü, çünkü Elvin Jones ilkinde bagetini düşürdü. Plak 2013'te Grammy Onur Listesi'ne alındı.

İğneyi şuraya bırak: My One and Only Love

A Love Supreme (1965)

Dört bölümlük, tek oturuşta dinlenmesi gereken bir süit. 9 Aralık 1964'te tek bir seansta kaydedildi. Son bölüm "Psalm"da Coltrane, iç kapaktaki şiiri kelimelerle değil saksofonla "okuyor". Rolling Stone'un 500 albümlük listesinde 2003'te 47. sıraya girdi. Diğer dördünü sevdikten sonra buraya gelmek iyi bir sıra.

İğneyi şuraya bırak: Acknowledgement

Bunu biliyor muydun? Coltrane'in müziği bir kilisede ayin olarak çalınıyor. San Francisco'daki St. John Coltrane Kilisesi onun müziğini ve sözlerini dua olarak kullanıyor. Afrika Ortodoks Kilisesi onu aziz ilan etti; yortu günü 8 Aralık.

Plağını alırken

Coltrane'in kariyeri birkaç plak şirketine yayıldığı için önce etikete bak. Plağın hangi dönemden geldiğini çoğu zaman oradan anlarsın.

• Blue Note (Blue Train): Blue Note 1965'te Liberty Records'a satıldı. Etikette veya kılıfta Liberty adı geçiyorsa, elindeki baskı 1965 ve sonrasından. Blue Note 2019'da Joe Harley'nin seçtiği Tone Poet adlı yeniden baskı serisini başlattı; yeni bir kopya arıyorsan bu seriye de göz atabilirsin.
• Atlantic (Giant Steps, My Favorite Things): Giant Steps'in Atlantic katalog numarası SD 1311. Kılıfın arkasında ve etikette bu numarayı arayabilirsin.
• Impulse! (Hartman, A Love Supreme): Impulse! plaklarının çoğu açılır (gatefold) kılıfla çıktı. Şirketin siyah, turuncu ve beyazdan oluşan tanıdık bir renk düzeni vardı. A Love Supreme'in stereo baskısının numarası AS-77, Hartman albümününki A-40. Hartman plağı için bir not: kayıttan sonra üç parçaya Coltrane'in ek saksofon cümleleri eklendi ve albümün iki ayrı versiyonu oluştu. Detaya meraklıysan aldığın baskıyı araştır.
• Durum: İkinci el bir plakta iki şeye bak: plağın yüzeyi (çizik, leke, eğrilik) ve kılıf (yırtık, yazı, sararma). Bu bilgiler genelde kısaltmalarla verilir; ne anlama geldiklerini plak durumu rehberinde anlattık. İlk baskıyla sonraki baskıyı ayırt etmek için de orijinal plak nasıl anlaşılır rehberine bakabilirsin.

Bunu sevdiysen

• Miles Davis: Coltrane 1955-1957 arasında onun beşlisinde çaldı. Soprano saksofonunu da ona Miles aldı.
• Thelonious Monk: Coltrane 1957'de birkaç ay onun dörtlüsünde çaldı. Monk'un tuhaf, köşeli melodilerini seviyorsan doğru adres.
• McCoy Tyner: Klasik dörtlünün piyanisti. My Favorite Things'ten A Love Supreme'e kadar o piyano sesi onun.

John Coltrane'in plak.com'daki plaklarına ve güncel fiyatlarına buradan bakabilirsin. Doğrudan bir albüm arıyorsan A Love Supreme ile başlayabilirsin.