Ella Fitzgerald Plakları: Nereden Başlamalı?

1960, Berlin. Ella Fitzgerald sahnede "Mack the Knife"ı söylüyor ve bir noktada sözleri unutuyor. Durmuyor; yeni sözleri o an uyduruyor. O konser plağa basılıyor ve iki Grammy kazanıyor. Ella'yı dinlemek biraz böyle: hata bile müziğe dönüşüyor. Bu rehber, ilk Ella Fitzgerald plağını seçmen için.

Kısaca Ella Fitzgerald

25 Nisan 1917'de Virginia'nın Newport News kentinde doğdu. 17 yaşında, 21 Kasım 1934'te Apollo Tiyatrosu'nun amatör gecesinde sahneye çıktı ve birincilik ödülünü aldı. 1935'te Chick Webb orkestrasına katıldı; 1938'de birlikte yazdığı "A-Tisket, A-Tasket" büyük bir radyo hiti oldu. Menajeri Norman Granz, Decca'dan ayrılmasının ardından Verve'ü onun etrafında kurdu. "First Lady of Song" lakabıyla anıldı. 1967'de Grammy Yaşam Boyu Başarı Ödülü'nü, 1987'de ABD Ulusal Sanat Madalyası'nı aldı. 15 Haziran 1996'da Beverly Hills'te öldü.

İlk plağın için 5 öneri

Ella and Louis (1956)

Ella ve Louis Armstrong, arkalarında Oscar Peterson Dörtlüsü. Ağustos 1956'da Hollywood'da tek günde kaydedildi. Parçaların çoğu yavaş ya da orta tempolu baladlar; Ella'nın parlak sesiyle Armstrong'un pürüzlü sesi yan yana. İlk caz plağını arıyorsan rahatça buradan başlayabilirsin.

İğneyi şuraya bırak: Cheek to Cheek

Ella Fitzgerald Sings the Cole Porter Song Book (1956)

Verve'ün çıkardığı ilk albüm ve sekiz albümlük Song Book serisinin ilki. Düzenlemeler Buddy Bregman'ın. Granz albümü Cole Porter'a dinletince Porter, Ella'nın diksiyonunu övdü. 2003'te ABD Kongre Kütüphanesi'nin Ulusal Kayıt Arşivi'ne alındı.

İğneyi şuraya bırak: Begin the Beguine

Ella in Berlin: Mack the Knife (1960)

13 Şubat 1960'ta Berlin'deki Deutschlandhalle'de kaydedilen konser. Sözlerini unuttuğu "Mack the Knife" burada; o performans ona Best Female Vocal Performance (Single) dalında Grammy getirdi, albüm de ayrı bir Grammy aldı. Arkada Paul Smith'in piyanosu ve Jim Hall'un gitarı var. Albümü "How High the Moon" kapatıyor. Stüdyo kayıtlarından sonra Ella'nın sahnedeki enerjisini duymak istiyorsan bu.

İğneyi şuraya bırak: Mack the Knife

Ella and Basie! (1963)

Ella ve Count Basie Orkestrası, düzenlemeler Quincy Jones'tan. Temmuz 1963'te New York'ta iki günde kaydedildi. Ella and Louis'nin sakinliğinden sonra bu plak tam bir big band. Pitchfork'un 1960'lar albüm listesinde 175. sırada yer aldı.

İğneyi şuraya bırak: Shiny Stockings

Ella Sings Gershwin (1950)

Verve öncesi Decca dönemi. Sadece Ella ve piyanoda Ellis Larkins; davul yok, bas yok. 10 inçlik plak olarak çıktı, iki yüzde toplam sekiz Gershwin şarkısı. 25 dakika sürüyor, bir kahve molası kadar. Ella'nın sesini neredeyse yalnız duymak istiyorsan bunu atlama.

İğneyi şuraya bırak: Someone to Watch Over Me

Bunu biliyor muydun? 1934'te Apollo'nun amatör gecesine Ella şarkı söylemek için değil, dans etmek için gitmişti. Edwards Sisters'ı görünce cesareti kırıldı ve şarkı söylemeye karar verdi. Birincilik ödülünü de böyle kazandı.

Plağını alırken

Bu rehberdeki plaklar iki döneme ayrılıyor: önce Decca, 1956'dan itibaren de Norman Granz'ın Verve'ü. Etiket ve katalog numarası, elindeki plağın hangi döneme ve hangi baskıya ait olduğunu anlamanın ilk adımı.

• Ella Sings Gershwin: Orijinali 10 inçlik Decca plağı (DL 5300). Decca 1956'da albümü DL 8378 numarasıyla, fazladan parçalarla yeniden çıkardı. Parça sayısı sekizden fazlaysa elindeki bu sonraki versiyon.
• Cole Porter Song Book: İlk baskı iki plaklık bir set (MG V-4001-2). İkinci el bakıyorsan iki plağın da sette olduğundan emin ol.
• Ella and Louis: Verve, MG V-4003. İlk ABD baskısı turuncu-sarı etiketli; aynı numarayla siyah etiketli baskılar da var.
• Ella in Berlin: 1960'ta mono (MG V-4041) ve stereo (MG VS-64041) olarak çıktı. Hangisi olduğunu kapakta ve etikette kontrol et.
• Ella and Basie!: Verve, V-4061 ya da V6-4061. Albüm sonradan farklı bir kapakla "On the Sunny Side of the Street" adıyla da basıldı. Aynı kayıtları iki kez almamak için parça listesine bak.

Durum notlarını da düz Türkçeye çevir: NM neredeyse kusursuz, dikkatle çalınmış bir plak. VG+ yakından bakınca hafif izler görülen ama temiz çalan bir plak. VG ise sessiz bölümlerde tıs ve tık duyabileceğin bir plak. Ayrıntılar için plak durumu rehberine bak.

Bunu sevdiysen

• Louis Armstrong: Ella and Louis'den sonra iki albüm daha yaptılar: Ella and Louis Again (1957) ve Porgy and Bess (1959).
• Count Basie: Ella and Basie!'den önce de birlikte kayıt yapmışlardı: One O'Clock Jump (1957).
• Oscar Peterson: Ella and Louis'de piyanoda o var. Dörtlüsünü kendi plaklarında da dinle.

Ella Fitzgerald'ın plak.com'daki plaklarına ve güncel fiyatlarına buradan bakabilirsin. Doğrudan bir albüm arıyorsan Ella and Louis ile başla.