Charles Mingus Plakları: Nereden Başlamalı?

Bir kontrbas düşün: arkada sessizce ritim tutmuyor, grubu kendisi sürüklüyor. Bir dakika kilise korosu gibi coşuyor, bir sonraki dakika bir cenaze marşı kadar ağırlaşıyor. Charles Mingus'un plaklarında bu iki hâl hep yan yana. Bu rehber, o rafın önünde nereden başlayacağını seçmen için.

Kısaca Charles Mingus

Charles Mingus 22 Nisan 1922'de Nogales, Arizona'da doğdu. Ana enstrümanı kontrbastı, piyano da çaldı. 1952'de davulcu Max Roach'la birlikte Debut Records'u kurdu; amacı kendi kayıtlarının kontrolünü elinde tutmaktı. 1950'ler ve 60'larda, kadrosu sürekli değişen Jazz Workshop adlı topluluğu yönetti. 5 Ocak 1979'da Meksika'da öldü; 1997'de ölümünden sonra Grammy Yaşam Boyu Başarı Ödülü verildi.

İlk plağın için 5 öneri

Mingus Ah Um (1959)

Mingus'a buradan başla. Columbia için yaptığı ilk albüm; dokuz parçanın hepsi onun bestesi. "Better Git It in Your Soul" gospel şarkılarından ve vaazlardan besleniyor, "Goodbye Pork Pie Hat" kayıttan kısa süre önce ölen Lester Young'a bir veda. 2013'te Grammy Onur Listesi'ne alındı.

İğneyi şuraya bırak: Better Git It in Your Soul

Pithecanthropus Erectus (1956)

Atlantic için yaptığı, sadece dört parçalık bir plak. Başlık parçası on dakikalık bir ton şiiri: Mingus'un notlarına göre insanın yükselişini ve açgözlülük yüzünden düşüşünü anlatıyor. Mingus bu plakta düzenlemeleri müzisyenlerine kâğıda yazmadan, kulaktan öğrettiğini söylüyor. Penguin Guide'a göre başlık parçasındaki toplu çalış, sonraki on yılın serbest kolektif doğaçlamasına önemli bir katkı.

İğneyi şuraya bırak: Pithecanthropus Erectus

Blues & Roots (1960)

Bu plağın bir hikâyesi var. Atlantic'in yapımcısı Nesuhi Ertegün, eleştirmenler Mingus'un yeterince "swing" yapmadığını söyleyince ona baştan sona blues bir albüm önerdi. Mingus kabul etti; ona göre blues swing'den fazlasını yapabilirdi. Sonuç, dokuz kişilik bir grubun çaldığı altı Mingus bestesi.

İğneyi şuraya bırak: Wednesday Night Prayer Meeting

Charles Mingus Presents Charles Mingus (1961)

Dört kişilik küçük bir kadro: Mingus, Eric Dolphy, Ted Curson ve Dannie Richmond. Plak stüdyoda kaydedildi ama bir kulüp konseri gibi kurgulandı. Mingus şarkıları hayali bir seyirciye tanıtıyor, onlardan alkışlamamalarını ve bardak tıngırdatmamalarını istiyor. Grup bu parçaları haftalarca The Showplace'te çalmıştı.

İğneyi şuraya bırak: Folk Forms, No. 1

The Black Saint and the Sinner Lady (1963)

Diğerlerini sevdikten sonra buraya gel. Tek bir uzun beste, kısmen bir bale olarak yazılmış; dört parçaya ve altı bölüme ayrılıyor. On bir kişilik bir grup çalıyor, Mingus hem kontrbas hem piyanoda. Plağın notlarını Mingus psikoterapisti Edmund Pollock'la birlikte yazdı. Eleştirmenler onu sık sık Mingus Ah Um'la birlikte iki büyük eserinden biri sayıyor.

İğneyi şuraya bırak: Track A – Solo Dancer

Bunu biliyor muydun? Mingus Ah Um'daki "Fables of Faubus", 1957'de dokuz siyah öğrencinin okula girmesini engellemek için Ulusal Muhafız'ı gönderen Arkansas valisi Orval Faubus'a yazıldı. Columbia sözlere izin vermedi, şarkı plağa enstrümantal girdi. Mingus sözlü hâlini Ekim 1960'ta Candid için kaydetti; sözleşme yüzünden adı da "Original Faubus Fables" oldu.

Plağını alırken

Mingus'un kariyeri birkaç plak şirketine dağıldı. Etiketteki şirket adı ve katalog numarası, elindeki baskının nereden geldiğini anlatır.

• Atlantic (Pithecanthropus Erectus, Blues & Roots): Pithecanthropus'un 1956'daki ilk ABD baskısının numarası 1237. Blues & Roots mono olarak 1305, stereo olarak SD 1305 numarasıyla çıktı.
• Columbia (Mingus Ah Um): Mono baskı CL 1370, stereo baskı CS 8171. Bilmekte fayda var: orijinal plakta altı parça kısaltıldı. Orijinal LP yaklaşık 46 dakika; kesilmemiş hâlleri sonraki yeniden yayımlarda çıktı ve süre 57 dakikaya uzadı.
• Candid (Presents Charles Mingus): 1961 baskısı mono CJM 8005, stereo CJS 9005 numaralı.
• Impulse! (The Black Saint and the Sinner Lady): Mono A-35, stereo AS-35. Kılıfta yazan parça süreleri yanlış; plağını kontrol ederken bunu kusur sanma.
• Mono mu stereo mu: Mingus Ah Um, Blues & Roots, Presents ve The Black Saint ilk çıktıklarında ayrı mono ve stereo baskılarla satıldı. Bu listede stereo numaralar CS, SD, AS ya da CJS ile başlıyor; kılıfın üstündeki yazıyı da kontrol et.

Durum notlarında iki değer görürsün, mesela "NM/VG+". İlki plağın, ikincisi kapağın durumu. NM neredeyse kusursuz, VG+ yakından bakınca hafif izler olan ama temiz çalan, VG ise sessiz anlarda tıs ve tık duyabileceğin bir plak. Ayrıntılar için plak durumu rehberine bak. Eski bir baskıyı eve getirdiysen plak bakım rehberi de işine yarar.

Bunu sevdiysen

• Eric Dolphy: Presents Charles Mingus'ta alto saksofon ve bas klarnet çalıyor. Mingus'un serbest anlarını seviyorsan onun plaklarına geç.
• Jackie McLean: Pithecanthropus Erectus'ta ve Blues & Roots'ta alto saksofonda o var. Onun sesini sevdiysen kendi plaklarına geç.
• Max Roach: Mingus'la birlikte Debut Records'u kuran davulcu. Ritmin öne çıktığı plakları seviyorsan iyi bir sonraki durak.

Charles Mingus'un plak.com'daki plaklarına ve güncel fiyatlarına buradan bakabilirsin. Doğrudan bir albüm arıyorsan Mingus Ah Um ile başlayabilirsin.