Plak Kılıfı Seçimi: İç Kılıf, Dış Kılıf ve Antistatik Kılıflar

Bir plağı koruyan şey sadece kapağı değil. Plağın bir de kılıfı var, hatta çoğu zaman iki tane. Biri plağın kendisine değer, diğeri kapağı dışarıdan sarar. İkisinin işi farklı. Bu rehberde iç kılıf ile dış kılıfın neyi koruduğunu, kılıf seçerken nelere bakabileceğini ve plağı kılıfına nasıl koyacağını anlatıyoruz. Raf, ısı ve nem gibi saklama konularını plak nasıl saklanır rehberinde ayrıca anlattık.

İç kılıf ve dış kılıf: fark ne?

İki kılıfı karıştırmak kolay. Kısaca:

• İç kılıf, plağın doğrudan içine girdiği kılıftır. Plak kapağın içinde bu kılıfla durur. Kapağın içinde plağın yüzeyine değen şey odur.
• Dış kılıf, kapağın tamamını dışarıdan saran şeffaf kılıftır. Plağa değmez, kapağı korur.

İç kılıf plağı, dış kılıf kapağı korur. Biri diğerinin yerini tutmaz. Plak dinliyorsan iç kılıf işin temeli. Dış kılıf ise daha çok kapağı temiz ve sağlam tutmak isteyenler için.

İç kılıf neyi korur?

Plağın yüzeyi hassastır. Oluklara giren toz çalarken cızırtıya yol açabilir, sürtünme de zamanla yüzeyde iz bırakabilir. İç kılıf bu yüzden önemli.

İç kılıfın işi:

• Plağı tozdan korumak.
• Plak kapağa girip çıkarken yüzeyin kartona sürtünmesini önlemek.
• Plakları elden ele, raftan pikaba taşırken yüzeyi açıkta bırakmamak.

Kapağın içine kılıfsız konan bir plak, her çıkarıp koyuşta kartona sürtünür. Kartonun kendisi de toz ve lif bırakabilir. Bu yüzden plağı kılıfsız bırakmamak genel bir öneri.

İç kılıf türleri

İç kılıflar genel olarak birkaç gruba ayrılır. Hangisinin sana uyacağı plağına, bütçene ve alışkanlığına bağlı.

Kâğıt iç kılıf

Birçok plak fabrikadan düz kâğıt bir iç kılıfla çıkar. Bazılarının ortasında, etiketin görünmesi için yuvarlak bir delik olur. Kâğıt kılıf işini görür. Ama zamanla lif ve toz bırakabilir, kenarları yıpranabilir. Plak içeri girip çıkarken yüzeye sürtünebilir.

Astarlı ya da plastik iç kılıf

Bu kılıflarda kâğıdın içinde ince bir plastik katman olur, ya da kılıfın tamamı plastiktir. Avantajları şu: kâğıda göre genelde daha az lif bırakırlar ve plak içeri daha yumuşak kayar.

"Antistatik" kılıflar

Plak, özellikle kuru havada, statik elektrik toplayabilir. Statik de tozu çeker. Bazı iç kılıflar "antistatik" diye satılır. Bu kılıflar statiği azaltmayı amaçlar. Ne kadar fark yaratacağı kılıfa ve ortama göre değişebilir, o yüzden mucize bekleme. Tozla mücadelenin asıl yolu yine temiz bir plak ve temiz bir kılıf. Temizlik için plak nasıl temizlenir rehberine bakabilirsin.

Bir not: bazı eski, yumuşak plastik iç kılıfların zamanla plağın yüzeyini etkileyebildiği söylenir. İkinci el bir plak böyle bir kılıfla geldiyse kılıfı değiştirmek temkinli bir tercih.

Orijinal baskılı iç kılıfı atma

Bazı plaklar baskılı bir iç kılıfla çıkar. Üstünde şarkı sözleri, fotoğraflar, künye bilgisi ya da plak şirketinin diğer yayınları olabilir. Bu kılıf albümün bir parçası. Koleksiyoncu gözünde de plağı daha eksiksiz yapar.

Orijinal kılıfı korumak istiyorsan şöyle yapabilirsin:

1. Plağı yeni, temiz bir iç kılıfa koy.
2. Orijinal baskılı kılıfı boş olarak kapağın içinde, plağın yanında sakla.

Böylece hem plak korunur hem de orijinal kılıf kaybolmaz. Eski kılıf yırtık ya da yıpranmış olsa bile atmadan önce iki kez düşün. Eksiksizliğin neden önemli olduğunu eski plaklar değerli mi rehberinde anlattık.

Dış kılıf neyi korur?

Dış kılıf kapağı korur. Raftan çekip koyarken kapak komşu plaklara sürtünür. Zamanla köşeler aşınır, yüzey çizilir, kenarlarda yırtık başlayabilir. Şeffaf bir dış kılıf bu sürtünmeyi kendi üstüne alır.

Dış kılıflar genelde şeffaf plastikten yapılır. Bazıları daha yumuşak ve esnektir, bazıları daha sert ve parlaktır. Bir de kapağı ağzından kapatan kapaklı ya da yapışkan bantlı modeller var. Bantlı modellerde bandın kapağa değmemesine dikkat et.

Bazı koleksiyoncular yumuşak PVC dış kılıflardan kaçınır. Gerekçeleri, bu tür plastiklerin zamanla kapağı etkileyebileceği endişesi. Konu tartışmalı. Emin değilsen bu tür kılıflar yerine farklı plastikten yapılmış olanlara bakabilirsin.

Fabrika jelatini ve plağı dış kılıfta kapağın arkasına koyma tercihi konusunu plak nasıl saklanır rehberinde anlattık.

Kılıf seçerken nelere bakmalı?

• Boy. Kılıf plağa ya da kapağa tam uymalı. Çok dar kılıf plağı ve kapağı zorlar. Çok bol kılıf ise içeride kayar, ağzından taşar.
• Kapak kalınlığı. Çift plak, kutu set ya da kalın kapaklar normal bir dış kılıfa sığmayabilir. Bunlar için daha geniş modeller var.
• Temizlik. Kılıf yeni bile olsa içinde toz ya da kırıntı olmadığından emin ol.
• İhtiyacın. Her gün çaldığın plaklar ile rafta duran nadir bir baskı farklı ilgi isteyebilir. Hepsine aynı kılıfı almak zorunda değilsin.

Plak kılıfına nasıl konur?

Küçük bir alışkanlık plağı uzun süre korur.

1. Plağı kenarından ve etiketinden tut. Parmaklarını çalan yüzeye değdirme.
2. İç kılıfın ağzını hafifçe aç. Kâğıt kılıfın kenarlarını hafifçe bastırmak işini kolaylaştırır.
3. Plağı zorlamadan kaydır. Takılıyorsa ittirme. Plağı çıkar, kılıfın ağzını tekrar aç.
4. İç kılıfı kapağa yan çevir. Yaygın bir öneri, iç kılıfın ağzını kapağın ağzıyla aynı yöne değil, yukarı bakacak şekilde koymak. Böylece kapak eğildiğinde plağın kılıfından kayıp düşme riski azalır.
5. Kapağı rafa dik koy. Raf düzeni için yine plak nasıl saklanır rehberine bak.

Plağı pikaptan kaldırdıktan sonra masada açıkta bekletme. Çalma bitince hemen kılıfına koymak basit ama etkili bir korumadır.

Kılıfı ne zaman değiştirmeli?

Kılıflar sonsuza kadar dayanmaz. Şu durumlarda değiştirmeyi düşünebilirsin:

• Kılıf yırtıldıysa ya da kenarları dağılıyorsa.
• İçinden lif, kâğıt tozu ya da kırıntı çıkıyorsa.
• Nem görmüş, lekelenmiş ya da kötü kokuyorsa.
• İkinci el bir plak eski, yumuşak bir plastik kılıfla geldiyse.
• Dış kılıf bulanıklaştıysa, çatladıysa ya da kapağa yapışıyorsa.

İkinci el plak aldıysan önce plağı temizleyip sonra yeni bir kılıfa koymak mantıklı. Kirli bir plağı temiz kılıfa koyarsan kirin bir kısmı kılıfa geçebilir. İkinci el alırken nelere bakacağını ikinci el plak alırken rehberinde anlattık.

Gatefold ve 45'lik kılıflar

Gatefold kapaklar kitap gibi açılır. Çift plaklarda sık görülür, tek plaklarda da olabilir. Bu kapaklar normal bir kapaktan kalındır. Dış kılıf alırken bu kalınlığı hesaba kat, yoksa kılıf kapağı sıkıştırır. Çift plaklı gatefold kapaklarda plaklar çoğu zaman kapağın iki yanındaki ceplerde durur. Her plak yine kendi iç kılıfında olmalı.

45'likler daha küçük plaklardır, kılıfları da ona göre küçüktür. Birçoğu ortası delikli kâğıt bir kılıfla ya da ince bir resimli kapakla çıkmıştır. LP boyutundaki kılıflar 45'liklere çok büyük gelir. Onlar için kendi boyunda iç ve dış kılıf gerekir. Plak boyutlarını LP, EP, single: plak türleri rehberinde anlattık.

Kısa cevaplar

Plak iç kılıfı ile dış kılıfı arasındaki fark ne?
İç kılıf plağın doğrudan içine girdiği kılıftır, plağın yüzeyini korur. Dış kılıf kapağı dışarıdan saran şeffaf kılıftır, kapağı korur.

Kâğıt iç kılıf kötü mü?
Kötü değil, kılıfsız bırakmaktan iyidir. Ama zamanla lif ve toz bırakabilir. Astarlı ya da plastik iç kılıflar kâğıda göre genelde daha az lif bırakır.

Antistatik plak kılıfı işe yarar mı?
Statiği azaltmayı amaçlar. Ne kadar fark ettiği kılıfa ve ortama göre değişebilir. Temiz plak ve temiz kılıf yine en önemli adım.

Orijinal iç kılıfı atmalı mıyım?
Atmamak daha iyi. Özellikle baskılıysa albümün bir parçası. Plağı yeni bir kılıfa koyup orijinali kapağın içinde ayrıca saklayabilirsin.

Dış kılıf şart mı?
Değil. Plak için asıl koruma iç kılıf. Dış kılıf kapağı sürtünmeden ve tozdan korumak istiyorsan işe yarar.

plak.com'da devam et

Kılıflarını yenilediysen sıra rafa yeni plak eklemekte. Kataloğa göz at. Belirli bir albümü arıyorsan katalogda adını arat, örneğin physical graffiti gibi. Bir plağın sayfasındaki Fiyat Karşılaştırma tablosunda mağazaların fiyatlarını yan yana görürsün. Fiyatı düşen plaklar sayfası en düşük mağaza fiyatı önceki haftalara göre düşen plakları, yeni eklenenler sayfası da kataloğa yeni giren plakları gösterir. Plaklarını rafa yerleştirmeden önce plak nasıl saklanır rehberini de oku.