Plak Nasıl Saklanır? Dik Saklama, Raf, Kılıf ve Kapak Koruma

Plak dayanıklı bir şey. Doğru saklanan bir plak onlarca yıl çalar. Yanlış saklanan bir plak ise zamanla eğilebilir, kapağı yıpranır, yüzeyi toz ve çizik toplar. Çoğu zararın sebebi büyük kazalar değil, küçük alışkanlıklar. Bu rehberde plaklarını nasıl saklayacağını, nasıl bir rafın işini göreceğini ve taşırken nelere dikkat etmen gerektiğini anlatıyoruz.

Temel kural: plakları dik sakla

Plaklar kitap gibi, dik durmalı. Üst üste yatırılan plaklarda alttakiler sürekli ağırlık altında kalır. Bu baskı zamanla plağın eğilmesine ve kapakta, sürtünmeyle birlikte, yuvarlak bir iz çıkmasına yol açabilir. Bu ize koleksiyoncular "halka izi" der.

Dik saklamanın da bir püf noktası var: plaklar ne çok sıkışık ne de yamuk durmalı.

• Rafı tıka basa doldurma. Plağı çekerken zorlanıyorsan çok sıkışıktır. Sürtünme kapağı ve kılıfı yıpratır.
• Raf yarı boşsa plaklar yana yatar. Eğik duran plak zamanla eğilebilir. Boşluğu bir kitap desteği ya da ayraçla kapat.
• Ağır kutu setleri ve çift plakları sıranın ortasına sıkıştırmak yerine kendi aralarında grupla.

Plak rafı nasıl olmalı?

İyi bir plak rafı için özel bir mobilya şart değil. Birkaç şeye dikkat etmen yeter:

• Sağlam olsun. Plaklar sanıldığından ağırdır. Dolu bir raf ince bir rafı zamanla esnetir. Raf tahtası bel veriyorsa plaklar da eğik durur.
• Derinliği ve yüksekliği yetsin. Plak kapağı rafın içine tam girmeli, dışarı taşmamalı. Taşan kapaklar çarpar, köşeleri ezilir.
• Bölmeli olsun. Küp ya da bölmeli raflar plakları küçük gruplara ayırır. Böylece her bölme kendi içinde dik durur, ağırlık tek bir sıraya binmez.
• Duvara yakın, ama ısı kaynağına uzak. Rafı kalorifer, soba ya da sıcak hava çıkışının yanına koyma.

Raf doldukça plakları alfabetik, türe ya da sanatçıya göre dizebilirsin. Hangi düzen olursa olsun, aradığını bulmak için tüm sırayı yerinden oynatmıyorsan doğru yoldasın.

Sıcaklık, nem ve güneş

Plağın baş düşmanlarından biri ısı. Plak sıcakta yumuşar ve eğilebilir. Eğilen bir plağı düzeltmek her zaman mümkün olmaz. Bu yüzden:

• Güneş görmesin. Pencerenin önü, özellikle öğleden sonra güneş alan bir köşe, plak için kötü yer. Doğrudan güneş hem plağı ısıtır hem de kapağın renklerini soldurur.
• Isı kaynağından uzak dursun. Kalorifer, soba, fırın, hatta sıcak çalışan bir cihazın üstü bile risklidir.
• Nemden uzak dursun. Rutubetli bir bodrum ya da dış duvar dibindeki dolap, karton kapaklarda küf ve lekeye yol açabilir. Kâğıt etiket ve kılıflar da nemden etkilenir.
• Ani değişimden kaçın. Sıcaklığın ve nemin sık sık inip çıktığı yerler, örneğin çatı arası ya da balkon, saklama için uygun değil.

Kısacası: serin, kuru, gölge ve sıcaklığı sabit bir köşe yeter.

İç kılıf: plağın asıl koruması

İç kılıf, plağın kapağın içinde doğrudan değdiği kılıftır. Plağı tozdan ve çizikten korur.

• Kâğıt iç kılıflar yaygındır ama zamanla toz ve tüy bırakabilir, plağın yüzeyini sürtebilir.
• Plastik astarlı iç kılıflar kâğıdın içine ince bir plastik katman ekler. Kâğıda göre daha az toz ve tüy bırakır, plak içeri daha yumuşak kayar.
• Bazı eski, yumuşak plastik (PVC) iç kılıfların zamanla plağın yüzeyini etkileyebildiği söylenir. İkinci el bir plak böyle bir kılıfla geldiyse değiştirmek temkinli bir tercih.

Orijinal iç kılıfın üstünde baskı, söz ya da fotoğraf varsa atma. Plağı yeni bir iç kılıfa koyup orijinali kapağın içinde ayrıca saklayabilirsin.

Dış kılıf ve kapak koruma

Dış kılıf, kapağın tamamını saran şeffaf plastik kılıftır. Kapağı tozdan, sürtünmeden ve raftaki aşınmadan korur. Özellikle değerli ya da ilk baskı plaklarda işe yarar.

Bazı koleksiyoncular plağı iç kılıfıyla birlikte kapağın içine değil, kapağın arkasına, aynı dış kılıfın içine koyar. Böylece plak kapağın kenarlarını daha az zorlar, kapağın ağız kısmının yırtılma riski azalır. Bu bir zorunluluk değil, bir tercih.

Fabrikadan gelen sıkı jelatin konusu tartışmalı. Bir görüşe göre sıkı jelatin zamanla kapağı ve plağı sıkıştırıp eğebilir, bu yüzden açılmalı. Bir başka görüşe göre ise açılmamış jelatin, koleksiyoncu gözünde plağın değerini korur. Karar senin. Çalacağın bir plaksa jelatini açıp yerine bir dış kılıf kullanmak pratik bir yol.

Plak taşırken

Taşınma, plak için en riskli anlardan biri.

• Plakları taşırken de dik koy. Sağlam bir kutu kullan ve boşlukları doldur ki içeride kaymasınlar.
• Kutuyu fazla doldurma. Çok ağır bir kutu hem kucakta zorlanır hem de alttaki köşeler ezilir.
• Arabada bırakma. Güneş altında bekleyen bir araba kısa sürede çok ısınır ve içindeki plak eğilebilir.
• Pikabından plağı çıkarıp yere ya da masaya açıkta bırakma. Hemen iç kılıfına, sonra kapağına koy.

Eski taş plaklar (78 devirlik gomalak plaklar) çok daha kırılgandır. Onları ayrı ve özenle paketle.

Kısa cevaplar

Plak yatay saklanır mı?
Uzun süreli saklama için önerilmez. Üst üste duran plaklar baskı altında kalır, eğilebilir ve kapakta iz oluşabilir. Genel öneri dik saklamak.

Plak rafı nasıl olmalı?
Sağlam, plak kapağının tam sığdığı ve bölmeli bir raf iş görür. Plaklar ne sıkışık ne yamuk durmalı.

Plaklar güneşte eğilir mi?
Evet, ısı plağın eğilmesine yol açabilir. Pencerenin önünden, ısı kaynaklarından ve sıcak arabadan uzak tut.

Jelatin açılmalı mı?
Tartışmalı. Çalacağın plaklarda jelatini açıp dış kılıf kullanmak yaygın. Koleksiyonluk, açılmamış bir plağı olduğu gibi bırakmayı tercih edenler de var.

İç kılıf değiştirmek gerekir mi?
Kılıf yıprandıysa, tüy bırakıyorsa ya da eski yumuşak plastikse değiştirmek iyi olur. Orijinal baskılı iç kılıfı atma, ayrıca sakla.

plak.com'da devam et

Rafında yer açtıysan kataloğa göz at. plak.com mağazaların fiyatlarını karşılaştırır; güncel tabloyu görmek için fiyatı düşen plaklar ve yeni eklenenler sayfalarına bak. Plaklarını rafa koymadan önce temizlemek istersen plak nasıl temizlenir rehberini oku. Genel bakım için de plak bakım rehberi seni bekliyor.