İkinci El Plak Alırken Nelere Dikkat Edilmeli? Adım Adım Kontrol Listesi

İkinci el plak almak keyifli. Yıllardır aradığın bir albümü bir sahafın kutusunda bulabilirsin. Ama plak hassas bir şey. Dışarıdan iyi görünen bir plak cızırtılı çalabilir, güzel bir kapağın içinden eğri bir plak çıkabilir.

İyi haber: birkaç dakikalık kontrolle sürprizlerin çoğunu önceden yakalarsın. Bu rehberde 2. el plak alırken nelere dikkat edilmeli, sırayla bakıyoruz.

Önce plağı doğru tut

Kontrole başlamadan bir alışkanlık: plağı yalnızca kenarından ve etiketinden tut. Parmağını yivlere değdirme. Parmak izi yağ ve kir bırakır, bu da çalarken ses olarak geri dönebilir. Satıcı da plağı böyle tutuyorsa iyi bir işaret.

1. Işığa tut, çiziklere bak

Plağı bir lambanın ya da pencerenin altına tut ve yavaşça çevir. Işık yüzeyde kayarken izler ortaya çıkar.

• İnce, yüzeysel izler: Kılcal çizgiler gibi görünür. Bunlar çoğu zaman çalarken pek duyulmaz ama her zaman değil.
• Derin çizikler: Tırnağınla hafifçe dokunduğunda hissettiğin bir çizik varsa dikkat. Bu tür çizikler tık sesi yapabilir, bazen iğneyi atlatabilir.
• Mat ya da gri bölgeler: Yüzeyin parlaklığını kaybettiği yerler yıpranmayı gösterebilir. Çok çalınmış ya da aşınmış bir iğneyle çalınmış plaklarda görülebilir.
• Lekeler: Bazı lekeler temizlikle çıkar, bazıları çıkmaz. Lekenin altında çizik olup olmadığına bak.

Her iki yüzü de kontrol et. Bir yüzü temiz olan plağın öbür yüzünde sorun çıkabilir.

2. Eğrilik var mı?

Sıcakta kalmış ya da yanlış saklanmış plaklar eğrilebilir. Kontrol etmek kolay: plağı göz hizasına getir ve kenarından, yandan bak. Düz bir çizgi görmelisin.

Hafif bir dalgalanma çalmaya çoğu zaman engel olmaz. Belirgin bir eğrilikte ise iğne yerinden sıçrayabilir ve ses dalgalı gelebilir. Mağazada pikap varsa plağı dinleyip dinleyemeyeceğini sor.

3. Etiket ve matris bilgisi

Etikete bak:

• Etiket albümle uyuşuyor mu? Yanlış plak yanlış kapağa girmiş olabilir.
• Ortadaki deliğin çevresinde ince çizgiler var mı? Bunlar plak pikaba sık takılıp çıkarıldıkça oluşur ve çok çalındığını düşündürebilir.
• Etiket yırtık, yazılı ya da etiket yapıştırılmış mı?

Sonra ölü alana, yani son şarkıyla etiket arasındaki müzik olmayan düz alana bak. Burada kazınmış ya da damgalanmış harf ve rakamlar görürsün. Bunlara matris bilgisi denir. Satıcı "ilk baskı" diyorsa bu yazılar, katalog numarasıyla birlikte, baskıyı doğrulamanın yollarından biri. Ayrıntısını orijinal plak nasıl anlaşılır rehberinde anlattık.

4. Kapak ve iç kılıf

Kapak da plağın geçmişini anlatır:

• Halka izi: Kapağın üstünde plağın çemberi şeklinde bir aşınma görebilirsin. Plak kapağın içinde uzun süre baskı ve sürtünme altında kaldığında oluşur.
• Dikiş açılması: Kapağın kenarları, özellikle plağın çıktığı ağız kısmı açılmış olabilir.
• Yazı, damga, etiket: Eski sahibinin adı, mağaza etiketleri ya da kalem yazıları.
• Nem izi ve küf kokusu: Kapakta dalgalanma, sararma ya da koku varsa plak nemli bir yerde durmuş olabilir. Plağın yüzeyine ayrıca dikkatle bak.

İç kılıfa da bak. Yıpranmış ya da yırtık bir kâğıt kılıf plağı çizebilir. Bazı plaklar orijinal iç kılıfı, posteri ya da ekiyle gelir. Bu eklerin olup olmadığını sor, ilanda yazıyorsa içinde olduğunu kontrol et.

5. Durum notları: Mint, NM, VG+, VG

İkinci el plak ilanlarında harfli notlar görürsün. Yaygın kullanılan ölçek kabaca şöyle:

• Mint (M): Her açıdan kusursuz, genelde hiç çalınmamış. Satıcılar bu notu nadiren kullanır.
• Near Mint (NM ya da M-): Neredeyse kusursuz. Belirgin bir kullanım izi yok, ses temiz.
• Very Good Plus (VG+): Hafif kullanım izleri var, çalarken dinlemeyi pek etkilemez.
• Very Good (VG): Belirgin izler var, çalarken özellikle sessiz kısımlarda cızırtı ya da tık sesleri duyulur.
• Good (G) ve altı: Ciddi yıpranma ve belirgin yüzey gürültüsü. G notlu bir plak genelde atlamadan çalar ama keyifli bir dinleme beklememek gerekir. Genelde daha iyi bir kopya bulunana kadar idare etmek için alınır.

Bu notlar plak ve kapak için çoğu zaman ayrı verilir. Örneğin "Plak: VG+, Kapak: VG" gibi. Unutma, not veren satıcıdır. Herkes ölçeği aynı sıkılıkta uygulamaz. Notu bir başlangıç noktası say, kendi gözünle kontrol et. Ölçeğin ayrıntıları için plak durumu nedir rehberine bak.

6. Satıcıya sorulacaklar

Özellikle uzaktan alıyorsan bu soruları sormaktan çekinme:

• Plağı çalarak mı kontrol ettiniz, yoksa sadece göz kontrolü mü?
• Hangi not ölçeğini kullanıyorsunuz? Plak ve kapak için ayrı not var mı?
• Her iki yüzün ışık altında fotoğrafını atabilir misiniz?
• Eğrilik, atlama ya da takılma var mı?
• Bu hangi baskı? Katalog numarası ve ölü alandaki yazılar ne?
• İç kılıf, poster ya da ekler içinde mi?
• Plak nasıl saklandı?
• Kargoya nasıl paketleyeceksiniz? Plak kapağın dışında, ayrı mı gönderilecek?
• Açıklamayla uyuşmazsa iade mümkün mü?

Net cevap veren satıcıyla alışveriş daha rahat geçer.

7. Eve gelince ilk temizlik

İkinci el bir plağı pikaba koymadan önce temizle. Üzerindeki toz ve kir hem sesi bozar hem de iğneni yıpratabilir.

1. Plağı kenarından tut, yüzeye bak.
2. Önce kuru bir plak fırçasıyla, yivler boyunca dairesel şekilde tozu al.
3. Kir devam ediyorsa plağa uygun bir temizleme sıvısıyla ıslak temizlik yap.
4. Tamamen kuruduktan sonra temiz, yeni bir iç kılıfa koy.

Adım adım anlatım plak nasıl temizlenir rehberinde.

Hızlı kontrol listesi

• [ ] Plağı kenarından ve etiketinden tuttum.
• [ ] İki yüzü de ışık altında çevirerek baktım.
• [ ] Tırnakla hissedilen derin çizik yok.
• [ ] Yandan baktım, belirgin eğrilik yok.
• [ ] Etiket albümle uyuşuyor.
• [ ] Ölü alandaki yazıları okudum.
• [ ] Kapakta nem, küf ya da dikiş açılması yok.
• [ ] İç kılıf ve ekler tamam.
• [ ] Plak ve kapak notlarını ayrı ayrı öğrendim.
• [ ] İade koşulunu sordum.

Kısa cevaplar

İkinci el plak alırken nelere dikkat edilmeli?
Çiziklere, eğriliğe, etikete, ölü alandaki matris yazılarına, kapağın ve iç kılıfın durumuna bak. Satıcının verdiği durum notunu da sor.

Plak durumu notları ne anlama geliyor?
Mint kusursuz, NM neredeyse kusursuz, VG+ hafif kullanılmış, VG belirgin izli demek. Not satıcının değerlendirmesidir, kendin de kontrol et.

Çizikli plak çalar mı?
Çoğu zaman çalar. Yüzeysel izler genelde pek duyulmaz. Tırnakla hissedilen derin çizikler ise tık sesi ya da atlama yapabilir.

Eğri plak nasıl anlaşılır?
Plağı göz hizasına getirip yandan bak. Kenar düz bir çizgi gibi değil de dalgalı görünüyorsa eğridir.

plak.com'da devam et

Aradığın albümün yeni bir baskısı da satışta olabilir. Kataloğa göz at ve albümü ara. plak.com mağazaların fiyatlarını karşılaştırır, teklifleri yan yana görürsün. Fiyatı yeni düşen plaklar için fiyatı düşen plaklar sayfasına bak.

İkinci el bir plağın notunu daha iyi anlamak için plak durumu nedir, eve getirdiğin plak için plak nasıl temizlenir rehberini oku.