Eski Plaklar Değerli mi? Evdeki Plaklarda Neye Bakmalısın?

Dolabın üstünde bir kutu duruyor. İçinde annenden, babandan ya da dedenden kalma plaklar var. Kapakları biraz solmuş, bazılarının köşesi ezik. Aklına ilk gelen soru belli: "Bunlar bir şeye değer mi?"

Kısa cevap: duruma göre. Bazı eski plaklar koleksiyoncuların aradığı parçalardır, birçoğu ise daha çok gönül değeri taşır. Hangisinin hangisi olduğunu tahmin etmek yerine birkaç şeye bakarak anlayabilirsin. Bu rehberde neyin bir plağı aranır yaptığını, neyin yapmadığını ve elindekileri nasıl inceleyeceğini anlatıyoruz. Bu yazıda hiçbir fiyat yok. Fiyatlar sürekli değişiyor, o yüzden seni canlı verilere yönlendiriyoruz.

Önce şu: eski olmak tek başına yetmez

En yaygın yanılgı bu. "Bu plak çok eski, kesin değerlidir" diye düşünmek kolay. Ama yaş tek başına çok az şey söyler.

Neden? Çünkü bir dönem çok satan plaklar o dönemde çok basıldı. Çok basılan bir plağın bugün de genelde çok kopyası bulunur. Bir plağı aranır yapan şey yaşı değil, kaç kişinin onu istediği ve iyi durumda kaç tane kaldığıdır. Bu yüzden aynı kutudan çıkan iki eski plak birbirinden çok farklı ilgi görebilir.

Bir plağı ne aranır yapar?

Koleksiyoncuların genelde baktığı birkaç şey var. Hiçbiri tek başına karar verdirmez, birlikte değerlendirilir.

1. Durum: plak ve kapak

Çoğu zaman en belirleyici şey bu. Çizik, eğrilik, yüzey aşınması plağın kendisini; yırtık, nem izi, yazı ve halka izi kapağı etkiler. Aranan bir albümün yıpranmış bir kopyası, aynı albümün temiz bir kopyasıyla genelde aynı ilgiyi görmez.

Plak ve kapak çoğu zaman ayrı ayrı değerlendirilir. Mint, NM, VG+ gibi durum notlarının ne anlama geldiğini plak durumu nedir rehberinde anlattık.

2. Hangi baskı olduğu

Aynı albüm yıllar içinde birçok kez basılmış olabilir. Albümün ilk çıktığı dönemde yapılan ilk baskı ile sonradan yapılan yeniden baskı aynı ürün değildir. Koleksiyoncular çoğu zaman belirli bir baskının peşindedir. Bu yüzden "elimde şu albüm var" demek yetmez, "elimde şu albümün şu baskısı var" diyebilmek gerekir.

Baskıları nasıl ayırt edeceğini orijinal plak nasıl anlaşılır rehberinde adım adım anlattık. Burada tekrar etmiyoruz, ama elindeki plağı incelerken o rehberi yanında açık tut.

3. Sanatçıya ve albüme olan ilgi

Bir plağı arayan biri yoksa, ne kadar eski ya da temiz olursa olsun ilgi sınırlı kalır. Bazı sanatçılar ve albümler yıllar sonra yeniden keşfedilir, bazılarına ilgi zamanla azalır. Bu ilgi sabit değildir, değişir.

Bir de şu var: bir albüm yeniden basıldığında eski baskılara olan ilgi de hareket edebilir. Yani bugün bakarken gördüğün tablo yarın aynı olmayabilir.

4. Eksiksiz olması

Bazı plaklar kapağın içinde ek parçalarla çıktı: baskılı iç kılıf, söz kâğıdı, broşür, poster gibi. Bu ekler orijinal halindeyse koleksiyoncu gözünde plağı daha eksiksiz yapar. Kutuyu karıştırırken plakların içinden çıkan kâğıtları atma. Hangisinin hangi plağa ait olduğundan emin değilsen hepsini bir kenarda sakla.

Elindekine nasıl bakarsın?

Şimdi kutuyu açalım. Her plak için kısa bir not çıkarmak işini kolaylaştırır.

Etikete ve kapağa bak

Plağın ortasındaki etikette ve kapağın arkasında çoğu zaman şu bilgiler yazar:

• Plak şirketinin adı.
• Katalog numarası. Genelde etikette ve kapağın sırtında ya da arkasında olur.
• Basıldığı ülke. Kapakta ya da etikette küçük harflerle yazabilir.
• Telif satırındaki yıllar.

Bunları her plak için not et. Sanatçı ve albüm adıyla birlikte bu bilgiler, plağın hangi baskı olduğunu anlamanın başlangıç noktası. Ölü alandaki matris yazılarına nasıl bakılacağını yine orijinal plak nasıl anlaşılır rehberinde bulursun.

Durumu dürüstçe değerlendir

Kendi plağına bakarken iyimser olmak çok doğal. Ama burada dürüst olmak işine yarar.

• Plağı yalnızca kenarından ve etiketinden tut.
• Işığa tutup iki yüzüne de bak. Tırnakla hissedilen çizikleri not et.
• Plağı göz hizasına getirip yandan bak, eğrilik var mı kontrol et.
• Kapakta nem izi, küf kokusu, yırtık, yazı var mı kontrol et.

Durum notlarını nasıl okuyacağını plak durumu nedir, adım adım kontrolü de ikinci el plak alırken rehberinde anlattık. O rehber alıcı için yazıldı, ama aynı kontrol listesi kendi plağına bakarken de işe yarar.

Plakları temizlemeden önce de dikkat: yanlış yöntem yüzeye zarar verebilir. Emin değilsen önce plak nasıl temizlenir rehberine göz at.

Tahmin etme, canlı verilere bak

"Bir arkadaşım şu kadar eder dedi" ya da "internette biri şunu yazmış" gibi bilgiler çoğu zaman başka bir baskıya ya da başka bir duruma aittir. Daha sağlıklı yol, elindeki albümü bugün satışta olanlarla karşılaştırmak.

Burada plak.com işine yarar. plak.com mağazaların fiyatlarını karşılaştırır. Sanatçı ve albüm adını katalogda arat, örneğin zeki müren gibi. Aynı albümün farklı baskıları katalogda ayrı ayrı listelenebilir. Bir plağın sayfasını açtığında "Fiyat Karşılaştırma" tablosunda o plağı satan mağazaları, fiyatlarını ve stok durumlarını görürsün. Ürün sayfasında plak şirketi, format, çıkış tarihi ve barkod bilgisi varsa orada yazar. Bunları kendi notlarınla karşılaştır.

Birkaç uyarı:

• Aynı baskıyı karşılaştır. Katalogdaki güncel bir yeniden baskı, senin elindeki eski baskıyla aynı ürün değil.
• Mağaza fiyatı satış fiyatıdır. Bir mağazanın bir plağı satışa koyduğu fiyat, aynı plağı senden alacak birinin vereceği tutarla aynı şey değildir.
• Durum farkını hesaba kat. Satıştaki bir kopyayla seninki aynı durumda olmayabilir.

En ucuz mağaza fiyatı önceki bir haftaya göre düşen plakları görmek için fiyatı düşen plaklar sayfasına bak. Bir plağın yeterince kaydı varsa ürün sayfasında "Fiyat Geçmişi" grafiği de çıkar. Takip etmenin ayrıntılarını plak fiyatları nereden takip edilir rehberinde anlattık.

Taş plaklar ayrı bir dünya

Kutudan kalın, ağır ve kırılgan plaklar çıktıysa bunlar büyük ihtimalle taş plaktır, yani 78 devirlik gomalak plaklar. Bunlar bugünkü vinil plaklardan farklı bir dönemin ürünü. Koleksiyoncuları, çalma ekipmanı ve değerlendirme ölçütleri genelde ayrıdır.

Bu rehberdeki genel mantık, yani durum, ilgi ve eksiksizlik, onlar için de geçerli. Ama ayrıntılar farklı. Şimdilik onları dikkatle, dik ve ayrı paketle. Taş plaklar düşürüldüğünde kolayca kırılabilir. Saklamayla ilgili ipuçları için plak nasıl saklanır rehberine bak.

Kısa cevaplar

Eski plaklar değerli mi?
Bazıları aranır, birçoğu ise daha çok gönül değeri taşır. Yaş tek başına belirleyici değil. Durum, baskı, sanatçıya olan ilgi ve eksiksizlik birlikte değerlendirilir.

Orijinal plak fiyatları neden farklı?
Çünkü "orijinal" bazen resmi baskı, bazen ilk baskı demek. Aynı albümün farklı baskıları ve farklı durumdaki kopyaları farklı fiyatlarla satılabilir.

Plağımın hangi baskı olduğunu nasıl anlarım?
Etiketteki plak şirketine, katalog numarasına, basıldığı ülkeye ve ölü alandaki yazılara bak. Ayrıntısı orijinal plak nasıl anlaşılır rehberinde.

Çizikli eski plak bir şeye yarar mı?
Dinlemek için çoğu zaman yarar. Ama durum, koleksiyoncu gözünde genelde en önemli ölçütlerden biri. Yıpranmış bir kopya temiz bir kopyayla aynı ilgiyi görmeyebilir.

Plaklarımı satmadan önce temizlemeli miyim?
Doğru yöntemle yapılan bir temizlik plağın daha iyi görünmesini sağlayabilir. Yanlış yöntem ise zarar verebilir. Emin değilsen önce plak nasıl temizlenir rehberini oku.

plak.com'da devam et

Elindeki plakları not ettiysen sanatçı ve albüm adını katalogda ara, mağazalarda hangi baskıların satıldığını ve güncel fiyatlarını yan yana gör. Son haftalarda fiyatı inen plaklar için fiyatı düşenler sayfasına, kataloğa yeni giren plaklar için yeni eklenenler sayfasına bak. Kutudan çıkan sanatçıları keşfetmek istersen sanatçılar sayfası seni bekliyor. Baskıları ayırt etmek için de orijinal plak nasıl anlaşılır rehberini oku.