LP, EP, Single, 45'lik: Plak Türleri ve Boyutları Ne Anlama Gelir?

Plak bakmaya başlayınca ilanlarda bir sürü kısaltma görürsün: LP, EP, 7", 12", 2LP, 45'lik, 180 gram. Hepsi birbirine benzer ama boyutları, süreleri ve çalma hızları farklı olabilir.

Bu rehberde en sık gördüğün plak türlerini ve ne anlama geldiklerini kısaca anlattık.

Önce iki şey: boyut ve hız

Bir plağı tarif ederken genelde iki bilgiye bakılır:

• Boyut (çap): İnç ile yazılır. En yaygınları 7 inç (7") ve 12 inç (12"). 10 inçlik plaklar da var ama daha az görülür.
• Hız (devir): Plağın dakikada kaç tur döndüğü. Bugünkü plakların çoğu 33⅓ ya da 45 devirde çalar.

Genel kural şöyle: 12 inçlik albümler çoğunlukla 33⅓, 7 inçlik küçük plaklar çoğunlukla 45 devirde çalar. Ama istisnalar var. Doğru hızı plağın etiketinden ya da kapağından öğren. Ayrıntılar için plak devir hızı: 33 ve 45 rehberine bak.

LP: uzunçalar

LP, İngilizce "long play" yani uzunçalar demek. Bir albümün tamamının basıldığı plaktır. Türkçede 33'lük de denir.

• Genelde 12 inç.
• Genelde 33⅓ devirde çalar.
• İki yüzü vardır: A yüzü ve B yüzü.
• Her yüze birkaç şarkı sığar. Yüz başına süre albüme göre değişir.

Plak ilanlarında "1 LP" bir plaklık albüm, "2 LP" iki plaklık albüm demektir.

2LP, 3LP: çift ve üçlü albümler

Bazı albümler tek plağa sığmaz ya da ses kalitesi için iki plağa yayılır. Bunlara 2LP (çift albüm) ya da 3LP denir. Yüzler A, B, C, D diye devam eder.

Aynı albümün farklı baskıları farklı sayıda plak olabilir. Örneğin bir yeniden baskı, ilk baskıda tek plak olan albümü iki plağa yayabilir. İlanda kaç plak olduğuna bak.

Single ve 45'lik

Single, bir şarkının ayrı olarak çıkarıldığı plak. Klasik single:

• 7 inç.
• Genelde 45 devirde çalar.
• Her yüzde genelde bir şarkı olur. A yüzünde öne çıkan şarkı, B yüzünde başka bir şarkı.

Türkiye'de bu küçük plaklara 45'lik denir. 60'lı ve 70'li yıllarda birçok şarkı 45'lik olarak çıktı. O dönemi Türk plak tarihi rehberinde anlattık.

45'lik plağın ortasındaki büyük delik

Bazı 7 inçlik plakların ortasında büyük bir delik olur. Bu plakları pikabın ince miline takmak için bir 45'lik adaptörü gerekir. Adaptör, deliği doldurup plağı ortalayan küçük bir parçadır. Birçok pikap bir adaptörle gelir. Seninkinde yoksa ayrıca bulunabilir.

EP (extended play)

EP, "extended play" demek. Single'dan uzun, albümden kısa bir plaktır. Genelde birkaç şarkı içerir.

EP'lerin boyutu ve hızı her zaman aynı değildir. 7 inçlik, 45 devirlik EP'ler de var, 12 inçlik EP'ler de. Hızı etiketten kontrol et.

Maxi single (12 inçlik single)

Bazı single'lar 12 inçlik plağa basılır. Bunlara maxi single ya da 12" single denir. Genelde bir şarkının uzun ya da remiks versiyonlarını içerir. Bunların bir kısmı 45, bir kısmı 33⅓ devirde çalar. Dans ve elektronik müzikte sık görülür.

Görünüşü bir LP'ye benzediği için LP ile karışabilir. Plak hızlı ya da yavaş geliyorsa etiketteki hıza tekrar bak.

10 inçlik plaklar

10 inçlik plaklar LP'den küçük, 45'likten büyüktür. Bugün daha az görülürler. Bazı özel baskılar ve kısa albümler bu boyutta çıkar. Hızlarını yine etiketten kontrol et.

78'likler: taş plaklar

78 devirde çalan eski plaklara taş plak denir. Çoğunlukla şellaktan yapılır, bu yüzden kolay kırılır. Her pikap 78 devir çalamaz, 78'likler ayrıca uygun bir iğne ister. Ayrıntısı plak devir hızı: 33 ve 45 rehberinde.

İlanlarda görebileceğin diğer ifadeler

• 180 gram (180g): Plağın ağırlığı. Standart plaklardan daha kalın ve ağırdır. Ağırlık tek başına sesin daha iyi olacağı anlamına gelmez.
• Renkli plak: Siyah yerine renkli vinile basılmış plak. Müzik aynıdır, sık sık sınırlı baskı olarak çıkar.
• Picture disc: Yüzeyine resim basılmış plak.
• Açılır kapak (gatefold): Kitap gibi açılan kapak. Çift albümlerde sık görülür.
• Yeniden baskı (reissue): Daha önce çıkmış bir albümün yeniden basılması. İlk baskıyı nasıl ayırt edeceğini orijinal plak nasıl anlaşılır rehberinde anlattık.

Hangi türle başlamalı?

Plağa yeni başlıyorsan çoğu zaman en kolay yol LP. Sevdiğin bir albümün tamamını dinlersin, A yüzünü çalar, plağı çevirir, B yüzüne geçersin. Nereden başlayacağını bilmiyorsan başlangıç plakları rehberine bak.

Kısa cevaplar

LP ne demek?
"Long play", yani uzunçalar. Bir albümün tamamının basıldığı plak. Genelde 12 inç ve 33⅓ devir.

45'lik plak ne demek?
Genelde 7 inçlik, 45 devirde çalan küçük plak. Her yüzünde çoğunlukla bir şarkı olur.

EP ile LP arasındaki fark ne?
EP birkaç şarkılık, LP'den kısa bir plaktır. LP ise bir albümün tamamıdır.

2LP ne demek?
İki plaktan oluşan albüm. Yüzler A, B, C, D diye devam eder.

Plağın hangi hızda çalacağını nasıl anlarım?
Etikete ya da kapağa bak. Birçok plakta 33 ya da 45 yazar.

plak.com'da devam et

Hangi türü istediğini biliyorsan kataloğa göz at. plak.com mağazaların fiyatlarını karşılaştırır, teklifleri yan yana görürsün. Fiyatı yeni düşen plaklar için fiyatı düşen plaklar sayfasına bak.