Arabesk Plaklar: Gencebay'dan Müslüm Gürses'e Nereden Başlamalı?

Yıl 1968. Türkofon etiketli bir 45'liğin B yüzünde bir parça adı: Arabesk Oyun Havası - Trakya Karşılaması. Çalan, Orhan Gencebay. Bu rehberdeki dört sesin dördü de plak kariyerine 45'likle başladı, sonra LP'lere geçti. Aşağıda bu dört sesle nereden başlayacağını, etikette neye bakacağını ve baskıları nasıl ayıracağını anlatıyoruz.

Önce bir not: "arabesk" adı

Adın kendisiyle başlayalım. Orhan Gencebay, müziğine "arabesk" denmesini yanlış ve eksik bulur. "Gencebay müziği" ya da "Serbest Türk müziği" gibi adları tercih eder. Müslüm Gürses ise "Müslüm Baba" ve "Arabeskin Babası" lakaplarıyla anılır. Bülent Ersoy'un adı Türk sanat müziği, arabesk ve pop ile birlikte geçer.

Yani tek bir kalıp yok. Biz de burada adı, aradığın plakları bulman için kullanıyoruz. plak.com kataloğunda bu rehberdeki plakların birçoğu Yerli Müzik altında, "Arabesk" tür etiketiyle listeleniyor.

Dört ses, dört başlangıç

Orhan Gencebay

1944'te Samsun'da doğdu, yedi yaşında bağlamaya başladı. Bir Teselli Ver / Yorgun Gözler 45'liğiyle tüm ülkede tanındı; bu 45'lik 1971'de İstanbul Plak'tan çıktı. 1 Şubat 1972'de Yaşar Kekeva ile Kervan Plak'ı kurdu. 1968'den 1976'ya kadar çıkan her 45'liği Altın Plak ödülü aldı.

LP ile başlamak istiyorsan Batsın Bu Dünya (1975) iyi bir kapı. Benim Dünyam, Ben Doğarken Ölmüşüm, Duyun Beni gibi Kervan 45'likleriyle de çıkmış şarkılar bu plakta bir arada. Devamında Sarhoşun Biri (1976) ve Yarabbim (1979) var.

İğneyi şuraya bırak: Batsın Bu Dünya

Ferdi Tayfur

1945'te Adana'da doğdu. İlk 45'likleri 1967–1969 arasında Seda Plak'tan çıktı. 1975'ten itibaren uzun yıllar Elenor Plak ile çalıştı. 1982'de kendi şirketi Odebs Plakçılık'ı kurdu; şirketin adı 1984'te Ferdifon Müzik oldu.

Başlangıç için Ferdi 77 (1976) ve Son Sabah (1978) iki güçlü aday. İkisi de Elenor'dan, ikisinde de on iki şarkı var. Ferdi 77'de Huzurum Kalmadı ve Almanya Treni yer alıyor. Odebs dönemini merak ediyorsan Yaktı Beni (1984) ile devam et.

İğneyi şuraya bırak: Huzurum Kalmadı

Müslüm Gürses

Asıl adı Müslüm Akbaş. 1953'te Şanlıurfa'nın Halfeti ilçesinde doğdu. 1965'te Adana'da bir çay bahçesinde şarkı söyleyerek başladı. İlk 45'liği Emmioğlu / Ovada Taşa Basma, 1968'de Ömür Plak'tan çıktı.

Plakta başlangıç noktası Esrarlı Gözler (1980). Emre Plak'tan çıkan LP'de dokuz parça var ve hepsinin müziği Mustafa Sayan'ın. Sonraki yıllardan Gitme, Paramparça, Aşk Tesadüfleri Sever ve Sandık da plağa basıldı. Ama bu dördünün ilk baskısı kaset ya da CD'ydi; plakları sonradan geldi.

İğneyi şuraya bırak: Kaderi Ben Mi Yarattım?

Bülent Ersoy

İlk 45'liği Lüzûm Kalmadı / Neye Yarar Gelişin, 1971'de Saner Plak'tan çıktı. Orkide (1978) Türküola etiketli bir LP; iki yüzü de bir peşrevle açılıyor. Yüz Karası, İtirazım Var ve Yaranamadım, 1980'lerdeki öne çıkan şarkıları arasında sayılır.

Plakta Yüz Karası (1981) ile başlayabilirsin. Ardından Ak Güvercin (1983) ve Yaşamak İstiyorum (1984) gelir. Ak Güvercin'de İtirazım Var, Yaşamak İstiyorum'da Yaranamadım var.

İğneyi şuraya bırak: Yüz Karası

Bunu biliyor muydun? Mustafa Sayan adı iki farklı rafta karşına çıkar. Ferdi Tayfur'un Batan Güneş (1977) ve Yaktı Beni (1984) albümlerinde müzik yönetimi onun. Müslüm Gürses'in Esrarlı Gözler'indeki bütün parçaların müziği de onun.

Kenardan bir plak: Kahır Mektubu

Zeki Müren'i sanat müziğiyle tanıyorsan Kahır Mektubu seni şaşırtabilir (kaynaklar yılını 1980 ya da 1981 diye veriyor). Türküola'dan çıkan albümün bütün besteleri Muzaffer Özpınar'ın. Kayıtlarda Türk sanat müziğinin yanında arabeskle de anılıyor. Açılıştaki parça 29 dakika 29 saniye sürüyor.

Arabesk plak alırken

• Etikete bak. Gencebay'ın 1973'ten itibaren 45'likleri Kervan Plak etiketli. Ferdi Tayfur'un LP'leri 1976–1981 arası Elenor, 1982–1984 arası Odebs, 1985 sonrası Ferdifon. Esrarlı Gözler Emre Plak'tan çıktı. Bülent Ersoy'da Türküola, Lider ve Sembol etiketlerini görürsün.
• Almanya baskılarını tanı. Gencebay'ın Yarabbim ve Aşkı Ben Yaratmadım albümleri 1982'de Almanya'da Türküola'dan da basıldı. Yaşamak İstiyorum'un 1985 tarihli bir Türküola baskısı var. Ferdi Tayfur'un Ben de Özledim albümünün 1982 Türküola baskısında dört şarkı farklı versiyon. Kötü değil, sadece farklı. Hangisini aldığını bil.
• Şarkı listesini say. Sarhoşun Biri'nin orijinal LP'sinde Hatasız Kul Olmaz ve Kara Çalı var, sonraki kaset, CD ve dijital baskılarda yok. Esrarlı Gözler LP'de dokuz, kasette on iki parça. Batan Güneş'in son kaset baskılarında iki şarkı eksik; LP ve CD tam.
• Dönem baskısı mı, yeni baskı mı? Esrarlı Gözler'in 2020'de yeni bir LP baskısı çıktı. Paramparça 2018'de, Gitme, Aşk Tesadüfleri Sever ve Sandık 2021'de plağa basıldı. Bunlar yeni baskı; ilan başlığında yıl yazmıyorsa satıcıya sor.
• Korsana dikkat. Esrarlı Gözler'in 26 korsan baskısı olduğu iddia ediliyor. Etiketi, katalog numarasını ve kapak baskısını dikkatle incele. Emre Plak'ın 1980 baskısında katalog numarası EMRE 506.
• Kondisyonu sade düşün. "Mint" ambalajı hiç açılmamış demek, ikinci elde neredeyse yok. "VG" sessiz bölümlerde hafif tıs ya da tık duyulabilir demek. Ayrıntılar için plak durumu rehberine bak.

Kısa cevaplar

Arabesk plaklara nereden başlanır?
Tek bir doğru yok. Orhan Gencebay için Batsın Bu Dünya, Ferdi Tayfur için Ferdi 77, Müslüm Gürses için Esrarlı Gözler, Bülent Ersoy için Yüz Karası iyi başlangıç noktaları.

Orhan Gencebay arabesk mi?
Gencebay bu adı yanlış ve eksik bulur. "Gencebay müziği" ya da "Serbest Türk müziği" gibi adları tercih eder.

Müslüm Gürses'in her albümü plakta çıktı mı?
Hayır, hepsi ilk olarak plakta çıkmadı. Esrarlı Gözler 1980'de LP olarak çıktı. Gitme, Paramparça, Aşk Tesadüfleri Sever ve Sandık ise önce kaset ya da CD olarak çıktı, plakları sonradan basıldı.

Almanya baskısı ile Türkiye baskısı aynı mı?
Her zaman değil. Ben de Özledim'in Türküola baskısında dört şarkı farklı versiyon. Almadan önce şarkı listesine bak.

plak.com'da devam et

Sanatçı sayfalarında güncel plakları ve fiyatları bulursun: Orhan Gencebay, Ferdi Tayfur, Müslüm Gürses, Bülent Ersoy ve Zeki Müren. Daha geniş bakmak istersen yerli müzik kataloğuna göz at; güncel tablo için fiyatı düşen plaklar ve yeni eklenenler sayfalarına bak. Her sanatçı için ayrı rehberimiz de var: Orhan Gencebay plakları, Ferdi Tayfur plakları, Müslüm Gürses plakları, Bülent Ersoy plakları ve Zeki Müren plakları. Dönemin plak dünyası için Türk plak tarihi 1960–1980 yazısını oku.