Zeki Müren Plakları: Nereden Başlamalı?

Bir peşrev başlar, ardından bir taksim, sonra o ses girer ve odadaki her şey yavaşlar. Zeki Müren'i radyodan, televizyondan, belki ailenin eski kasetlerinden tanıyorsun. Plakta dinlemek başka. Bu rehberde nereden başlayacağını ve plağını alırken nelere bakacağını anlatıyoruz.

Kısaca Zeki Müren

Zeki Müren 1931'de Bursa'da doğdu. 1950'de TRT İstanbul Radyosu'nun solist sınavını birincilikle kazandı, ilk radyo konserini 1 Ocak 1951'de verdi. 1955'te "Manolyam" ile Türkiye'de altın plak alan ilk sanatçı oldu. 1976'da Londra'daki Royal Albert Hall'da sahneye çıkan ilk Türk sanatçı oldu. Sahnede kendi tasarladığı kıyafetleri giydi, 1958'de pullu ceketle çıktı, sahneye T biçiminde bir podyum getirdi. 1953'teki Beklenen Şarkı'dan başlayarak 19 filmde oynadı, 1965'te Bıldırcın Yağmuru adlı bir şiir kitabı yayımladı. 1991'de Devlet Sanatçısı unvanını aldı. "Sanat Güneşi" ve "Paşa" diye anıldı. 1996'da İzmir'de hayatını kaybetti. Bodrum'daki evi, 8 Haziran 2000'de Zeki Müren Sanat Müzesi olarak ziyarete açıldı. Mirasını Türk Eğitim Vakfı ile Mehmetçik Vakfı'na bıraktı.

İlk plağın için 5 öneri

Pırlanta 1 (1973)

Grafson Plak'tan çıkan Pırlanta serisinin ilk albümü. Bir taksimle açılan, ortasında bir peşrev barındıran, Dede Efendi'den Sadettin Kaynak'a uzanan klasik bir repertuvar. Türk sanat müziğine yeni giriyorsan güzel bir kapı. İçinde Zeki Müren'in hem sözünü hem müziğini yazdığı bir şarkı da var. Seriyi seversen aynı yıl çıkan Pırlanta 2 ve 3'le, 1974'teki Pırlanta 4'le devam edebilirsin.

İğneyi şuraya bırak: Aldattın Beni

Güneşin Oğlu (1976)

Odeon etiketiyle çıkan, 15 parçalık bir sanat müziği seçkisi. Muhayyer kürdi peşrevle başlıyor, arada kanun, yaylı tambur ve ud taksimleri var. Saz heyetinin sesini sevenler için baştan sona oturup dinlenecek bir plak.

İğneyi şuraya bırak: Çamlar Arasından Süzülürken Mehtab

Nazar Boncuğu (1977)

Elenor etiketiyle çıktı, yapımcısı Atilla Alpsakarya. 14 parçalık, yine sanat müziği ağırlıklı bir albüm. Güneşin Oğlu'nu sevdiysen sıradaki doğal adım bu.

İğneyi şuraya bırak: Elbet Gönüllerde Sabah Olacak

Kahır Mektubu (1980)

Burada ses değişiyor. Türküola'dan çıkan bu albümün bütün şarkıları Muzaffer Özpınar'ın besteleri ve kayıtlarda sanat müziğinin yanında arabeskle de anılıyor. Açılıştaki "Kahır Mektubu" 29 dakika 29 saniye sürüyor; şarkının adını "Mektup"tan "Kahır Mektubu"na Zeki Müren değiştirmiş.

İğneyi şuraya bırak: Kahır Mektubu

Masal (1986)

Lider Plak'tan çıkan, altı şarkılık bir albüm. A yüzünün büyük kısmını 23 dakikalık "Masal" kaplıyor, sözleri Zeki Müren'in. A yüzünde onu iki şarkı daha izliyor, B yüzünde üç şarkı var. Uzun soluklu bir dinleme istiyorsan Kahır Mektubu'nun yanına koy. İki albüm arasındaki altı yılda Zeki Müren'in sesi ve repertuvarı nasıl değişmiş, art arda dinleyince daha iyi duyarsın.

İğneyi şuraya bırak: Masal

Bunu biliyor muydun? Zeki Müren'in resmi kayıtlardaki doğum tarihi 2 Ocak 1931, ama gerçek doğum günü 6 Aralık. 2012'den beri her 6 Aralık, Türk Sanat Müziği Günü olarak kutlanıyor.

Plağını alırken

Zeki Müren'in kariyeri uzun, plakları da birçok etikete dağılmış. Albümün ilk hangi etiketle çıktığını bilmek, elindeki baskıyı tanımanın ilk adımı:

• Grafson: 1968–1974 arasında Zeki Müren adına 12 albüm çıkardı. Pırlanta 1–4 bu dönemin işi. Pırlanta 1'in LP katalog numarası 7046.
• Coşkun Plak: Mücevher (1975).
• Odeon: Güneşin Oğlu (1976). LP'nin katalog numarası 33 MOCT 328.
• Elenor: Nazar Boncuğu (1977) ve Sükse (1978). Nazar Boncuğu'nun 2018 LP baskısı da Elenor etiketli ve 1082 numarasını taşıyor, yani tek başına etiket ve numara yetmez; baskı yılına da bak.
• Türküola: Kahır Mektubu (1980). LP kapağında albümün adı "Özpınar'ın Pınarından Kahır Mektubu" olarak geçiyor, ararken bunu da dene. Nazar Boncuğu da 1980'de Türküola'dan farklı bir kapakla yeniden basıldı; bu LP bir Almanya baskısı. Elindeki Nazar Boncuğu'nun etiketine bak: Elenor mu, Türküola mı?
• Lider Plak: Aşk Kurbanı ve Masal (1986).
• Yurt dışı: 1964'te Balkan Records yurt dışında beş Zeki Müren albümü yayımladı. Bu baskılar Türkiye baskılarından ayrı bir dal; satıcıya ülkesini sor.

Kahır Mektubu'nda şarkı sayısını say. Bazı baskılarda "Sorma Arkadaşım" ve "Köşeyi Dönüp de Gelemedim Sana" yok, albüm yedi yerine beş şarkıyla çıkmış.

Orijinal baskıyı sonraki basımlardan ayırmak için etiketteki firma adına, katalog numarasına ve kapak arkasındaki baskı bilgisine bak.

Durum notlarını da sade dille oku. "Mint" ambalajı hiç açılmamış plak demek; "NM" (Near Mint) neredeyse kusursuz, "VG+" hafif izli ama temiz çalan, "VG" ise sessiz bölümlerde tıs ve tık duyabileceğin plak. Bu yaşta bir sanat müziği plağında sessiz pasajlar çok, yani cızırtı hemen fark edilir. Notların ne anlama geldiğini plak durumu rehberinde anlattık.

Bunu sevdiysen

• Münir Nurettin Selçuk: Türk müziğinde solist ses kavramını kuranlardan. Zeki Müren'den önceki kuşağın sahnesini merak ediyorsan oradan başla.
• Bülent Ersoy: Türk sanat müziğiyle arabeski aynı kariyerde buluşturan bir ses. Kahır Mektubu'nu sevdiysen Beddua'ya (1980) kulak ver.

Zeki Müren'in plak.com'daki plaklarına ve güncel fiyatlarına buradan bakabilirsin. Belirli bir albüm arıyorsan Kahır Mektubu ile başlayabilirsin.