Orhan Gencebay Plakları: Nereden Başlamalı?

Bir bağlama düşün; türkü çalmıyor ama türküyü de unutmamış. Arkasında yaylılar, önünde bir ses. Orhan Gencebay'ı plakta dinlemek, o sesi kendi odanda, iğnenin hışırtısıyla birlikte duymak demek. Nereden başlayacağını bilmiyorsan, buradayız.

Kısaca Orhan Gencebay

1944'te Samsun'da doğdu, yedi yaşında bağlamaya başladı. 1966'da TRT İstanbul Radyosu'na bağlama sanatçısı olarak girdi, bir yıl dolmadan kendi isteğiyle ayrıldı. Bir Teselli Ver / Yorgun Gözler 45'liğiyle tüm ülkede tanındı. 1 Şubat 1972'de Yaşar Kekeva ile Kervan Plak'ı kurdu. 35 filmde oynadı, 1998'de Devlet Sanatçısı unvanını aldı.

İlk plağın için 5 öneri

Batsın Bu Dünya (1975)

Kervan Plak'ın ilk yıllarını tek plakta toplamak istiyorsan buradan başla. Albümde Benim Dünyam, Ben Doğarken Ölmüşüm, Duyun Beni gibi 1973–1975 arasında 45'lik olarak çıkmış şarkılar bir arada. Yani dağınık 45'likleri tek tek aramadan o dönemi dinlersin. Plak 1976'da Hey dergisinden dört üzerinden üç yıldız almıştı.

İğneyi şuraya bırak: Batsın Bu Dünya

Sarhoşun Biri (1976)

Orijinal LP'nin hikâyesi ilginç. Her yüzde beş şarkı var ve bunlardan biri Hatasız Kul Olmaz. Sonraki kaset, CD ve dijital baskılarda bu şarkı ile Kara Çalı çıkarılıp yerine başka iki şarkı kondu. Yani bu dizilişi duymanın yolu, orijinal plak.

İğneyi şuraya bırak: Hatasız Kul Olmaz

Yarabbim (1979)

Söz ve müziklerin neredeyse tamamı Gencebay'ın. Yapımı da yönetimi de ona ait; plak 5 Ocak 1979'da kendi şirketi Kervan'dan çıktı. Orijinal LP'de on şarkı bulunuyor; ilk kez Sarhoşun Biri'nde yer alan Nerede, sonradan kaset, CD ve dijital baskılara eklendi.

İğneyi şuraya bırak: Yarabbim

Aşkı Ben Yaratmadım (1980)

Dokuz şarkı, yaklaşık 49 dakika. Şarkılar uzun; çoğu beş dakikayı geçiyor, Yokluk yedi buçuk dakikaya yaklaşıyor. Acele etmeden dinlenecek bir plak. Nereden Bileceksin'in sözleri Vural Şahin'in, gerisi baştan sona Gencebay.

İğneyi şuraya bırak: Zaman Akıp Gider

Dil Yarası (1984)

1980'lerin Gencebay'ını merak ediyorsan iyi bir kapı. Kayıtlar İstanbul Ses Kayıt'ta yapılmış, on şarkının yedisinin sözü de müziği de Gencebay'a ait. Albüme adını veren şarkının müziği sınırları da aştı: İsrailli şarkıcı Zehava Ben, 1989'da bu müziği Tipat Mazal adlı şarkısında kullandı.

İğneyi şuraya bırak: Dil Yarası

Bunu biliyor muydun? Gencebay, müziğine "arabesk" denmesini yanlış ve eksik bulduğunu söyler; "Serbest Türk müziği" gibi adları tercih eder. Ama 1968'de Türkofon'dan çıkan bir 45'liğinin B yüzündeki parçanın adı: Arabesk Oyun Havası.

Plağını alırken

• Etiketteki şirkete bak. Buradaki beş albümün Türkiye baskıları Kervan Plak'tan çıktı. Kataloğu takip etmek kolay: Batsın Bu Dünya LP 19, Sarhoşun Biri LP 24, Yarabbim LP 41, Aşkı Ben Yaratmadım LP 52, Dil Yarası LP 74. 1971 ve 1972'deki ilk iki LP'si ise İstanbul Plak etiketli.
• 45'lik peşindeysen yolu bil. İlk 45'likleri 1962–1964 arasında Columbia Plak'tan çıktı. 1969–1972 arasında İstanbul Plak, 1973'ten itibaren Kervan Plak etiketini görürsün. Bir Teselli Ver / Yorgun Gözler İstanbul Plak dönemine ait. 1968'den 1976'ya kadar çıkan her 45'liği Altın Plak ödülü aldı. Elli yılı aşkın bir 45'liği oluklarına bakmadan alma.
• Film yıllarını da düşün. Leyla ile Mecnun 1982'de Gülşen Bubikoğlu'yla çekilen bir filmdi; aynı adlı LP 1983'te Kervan Plak'tan çıktı (LP 69). Filmle albümü yan yana koymak isteyenler için güzel bir ikili.
• Yurt dışı baskılar da var. Yarabbim ve Aşkı Ben Yaratmadım 1982'de Almanya'da Türküola Plak'tan da basıldı. 1980'de İsrail'de Koliphone etiketiyle çıkan bir LP de var. Bunlar kötü değil, sadece farklı. Satıcının hangisini sattığını bil.
• Şarkı listesini kontrol et. Sarhoşun Biri'nin orijinal LP'sinde Hatasız Kul Olmaz ve Kara Çalı var, sonraki baskılarda yok. Yarabbim'in orijinal LP'si on şarkılık. Bir Görüşte adlı şarkı sonraki baskılarda Bir Görüşte Aşık Oldum adıyla geçiyor. Arka kapaktaki liste, elindeki baskı hakkında çok şey söyler.
• Kondisyonu sade düşün. "Mint" ambalajı hiç açılmamış, "VG+" az kullanılmış ama temiz, "VG" hafif çıtırtılı ama keyifle dinlenir demek. 1970'lerden kalan plaklarda kapak aşınması normal; asıl önemli olan oluklar. Ayrıntılar için plak durumu rehberine, dönemin plak dünyası için Türk plak tarihi 1960–1980 yazısına bak.

Bunu sevdiysen

• Ferdi Tayfur: 1970'lerin ikinci yarısında Elenor Plak'tan çıkardığı 45'likler ve LP'ler, Gencebay'ın Kervan yıllarıyla aynı döneme denk gelir.
• Müslüm Gürses: İlk 45'liği 1968'de çıktı. Emre Plak'tan LP olarak çıkan Esrarlı Gözler (1980) iyi bir başlangıç noktası.
• Neşet Ertaş: Bağlamanın halk müziğindeki kökünü duymak istiyorsan, "Bozkırın Tezenesi" diye anılan Neşet Ertaş'a kulak ver.

Orhan Gencebay'ın plak.com'daki plaklarına ve güncel fiyatlarına buradan bakabilirsin. Belirli bir albüm arıyorsan Sarhoşun Biri ile başla.