Türk Pop Plakları: Ajda'dan Sezen Aksu'ya Nereden Başlamalı?

Bir şarkıyı radyodan, düğünden, annenin kasetinden bilirsin. Sonra bir gün aynı şarkıyı plaktan, iğnenin altından dinlersin. Türk pop plakları tam bu tanışıklığın rafa dizilmiş hali. Bu rehberde hangi sesle ve hangi plakla başlayacağını, orijinal baskıyla yeni baskıyı nasıl ayıracağını anlatıyoruz.

Türk pop plakta neye benziyor?

Tülay German'ın Burçak Tarlası (1964), Türk popunun ilk hitlerinden biri olarak anılır. Bu rehberdeki seslerden Nilüfer, İlhan İrem ve Sezen Aksu, ilk LP'lerinden önce 45'likler çıkardı. Nilüfer 1970'te, daha öğrenciyken, "Sensiz Yıllarda" ile Altın Ses yarışmasını kazandı. İlk 45'liği "Kalbim Bir Pusula" 1972'de çıktı, asıl çıkışı ise 1973'te "Dünya Dönüyor" 45'liğiyle geldi. İlhan İrem 1973-1980 arasında on 45'lik yaptı. Sezen Aksu'nun ilk 45'liği "Haydi Şansım" 1975'te, Sezen Seley adıyla çıktı.

Bu üç ismin ilk LP'leri 70'lerin ortasında geldi: Nilüfer'in ilk LP'si 1974'te, İlhan İrem'inki 1976'da, Sezen Aksu'nun ilk albümü 1977'de çıktı. 80'lerin sonu ve 90'larda ise bu rehberdeki bazı albümler önce kaset ya da CD olarak çıktı; plakları yıllar sonra geldi. Plak ararken bu ayrım çok işine yarayacak.

70'lerden dört başlangıç

Nilüfer: Nilüfer '74 (1974)

Nilüfer'in ilk stüdyo albümü. Düzenlemelerde Atilla Özdemiroğlu, Onno Tunç ve Şanar Yurdatapan var. 1973-74 45'liklerindeki "Neden", "Dünya Dönüyor", "Göreceksin Kendini" ve "Aldanırım Sanma" bu albümde bir arada. 1974 Türkiye baskısı CBS etiketli, açılır kapaklı bir LP. Devamı Nilüfer plakları rehberinde.

İğneyi şuraya bırak: Dünya Dönüyor

Ajda Pekkan: Süperstar (1977)

9 Nisan 1977'de Philips'ten çıktı. Düzenlemelerin çoğu Fikret Şeneş'in. Adı, Hürriyet'in sahibi Erol Simavi'nin "O star değil, Superstar'dır" sözünden geliyor. Albümde ağırlıklı olarak yeni şarkılar var. Devamında Süper Star 2 (1979) gelir: bütün sözler Fikret Şeneş'in, açılış parçası "Bambaşka Biri". Ayrıntılar Ajda Pekkan plakları rehberinde.

İğneyi şuraya bırak: Baksana Talihe

Sezen Aksu: Allahaısmarladık (1977)

Sezen Aksu'nun ilk albümü, 1 Eylül 1977'de Hop Plak'tan çıktı. 33'lük, 45'lik ve kaset olarak satıldı. "Uzun Lafın Kısası", "Gözlerindeki Bulut" ve "Olmaz Olsun" bu albümde. Devamı Sezen Aksu plakları rehberinde.

İğneyi şuraya bırak: Gözlerindeki Bulut

İlhan İrem: İlhan İrem 1973-1976 (1976)

İlhan İrem'in ilk LP'si. Diskotür'den çıktı, düzenlemeler Selçuk Başar'ın. İlk parça "Yazık Oldu Yarınlara". Bu şarkı, onu Türkiye'nin en popüler şarkıcıları arasına taşıyan ikinci 45'liğinde de vardı. Plaktaki altı şarkı listelerde bir numaraya çıktı. Ayrıntılar İlhan İrem plakları rehberinde.

İğneyi şuraya bırak: Yazık Oldu Yarınlara

80'ler Türk pop plakları

Ajda Pekkan: Süperstar '83 (1983)

19 Mart 1983'te Balet Plak'tan LP ve kaset olarak çıktı. Düzenlemeler Garo Mafyan'ın, bütün sözler Fikret Şeneş'in. 16 kanallı sisteme geçilince kayıtlar sil baştan yeniden yapıldı. Plak şeffaf sarıya basıldı: Türkiye'de çıkan ilk şeffaf plak buydu ve Unkapanı'nda bir şeffaf plak modası başlattı. İç kapakta Ajda Pekkan bir Van kedisinin yanında uzanıyor.

İğneyi şuraya bırak: Uykusuz Her Gece

Sezen Aksu: Sen Ağlama (1984)

Sezen Aksu'nun Sembol Plak'la çıkardığı tek albüm. Bütün düzenlemeler ve altı beste Onno Tunç'un. İlk çıkışı kaset ve LP olarak oldu. Aksu'nun 1984 Eurovision Türkiye finalinde yarıştığı "1945" de burada. Sen Ağlama, Git ve Sezen Aksu '88, Onno Tunç'la birlikte Türk popunda yeni bir yol açmış albümler olarak anılır.

İğneyi şuraya bırak: 1945

Nilüfer: Nilüfer '84 (1984) ve Geceler (1987)

Nilüfer '84, Şubat 1984'te Yaşar Kekeva'dan çıktı. "Kar Taneleri", Nilüfer'in söylediği ilk Kayahan söz ve müzikli şarkı. Geceler 18 Şubat 1987'de yine Yaşar'dan çıktı. İki yeni şarkı dışında ağırlıklı olarak 60'lı ve 70'li yılların şarkıları var: "Her Yerde Kar Var", "Boş Sokak", "İspanyol Meyhanesi". Arada kalan Bir Selam Yeter (1985) da ilginç: "Erkekler Ağlamaz", söz ve müziği Nilüfer'e ait ilk şarkı.

İğneyi şuraya bırak: Kar Taneleri

Bunu biliyor muydun? Bu rehberdeki dört başlangıç sesinin de Eurovision'la bir hikâyesi var. Nilüfer 1978'de Paris'te Grup Nazar'la "Sevince"yi söyledi. Ajda Pekkan 1980'de "Pet'r Oil" ile yarıştı. Sezen Aksu 1984'te "1945" ile Türkiye finalindeydi ama seçilemedi. İlhan İrem'in "Bir Yıldız"ı 1979'da Türkiye finaline kaldı. Plak şirketi şarkıyı içeren Sevgiliye albümünü yayımlayınca şarkı diskalifiye edildi.

Rafına eklenecek başka yollar

• Piyanist şantör: Ferdi Özbeğen, "piyanist şantörlük" tarzının öncüsü olarak anılır. Piyanist (1984, Yaşar Plak) A yüzünde "Her Gece" ve "Giden Sensin" gibi pop yorumlarını, B yüzünün başında alaturka parçaları bir araya getiriyor. Bkz. Ferdi Özbeğen plakları.
• Fransızca Ajda: Pour Lui (1978, Philips), Ajda Pekkan'ın tamamen Fransızca şarkılardan oluşan ilk ve tek albümü.
• Senfonik rock üçlemesi: İlhan İrem 80'lerde Pencere (1983), Köprü (1985) ve Ve Ötesi (1987) albümlerinden oluşan senfonik rock üçlemesini yaptı. Rock tarafı için Türk rock plakları rehberine bak.
• 2000'lerin popu: Yalın'ın Bir Bakmışsın albümü 2005'te CD ve kaset olarak çıktı. Plağı 2015'te Avrupa Müzik'ten yeniden baskı olarak geldi. Bkz. Yalın plakları.

Plağını alırken: orijinal mi, yeni baskı mı?

Etikete bak. Bu rehberdeki dönem baskılarında etikette şu isimleri görürsün: Ajda Pekkan'ın 70'ler LP'lerinde Philips, Süperstar '83'te Balet, Allahaısmarladık'ta Hop, Nilüfer '74'te CBS, İlhan İrem'in ilk LP'sinde Diskotür, Nilüfer'in 80'ler albümlerinde Yaşar.

Katalog numarasını oku. Geceler'in 1987 LP'si Y.K. 35 numaralı. 2012, 2020 ve 2026 yeniden basımları ise Y.K. 009 taşıyor. Süperstar '83'ün Türkiye ilk baskısı Balet LPB 249. Albümün 1983'te ve 2018'de Almanya'da Türküola baskıları, 2020'den beri de Ossi Müzik'ten remastered bir LP'si var. Allahaısmarladık'ın ilk LP'si HOP 79; 2019'da SN Music Publishing'den yeniden basıldı. Nilüfer '74, 2021'de Odeon Koleksiyon'dan remastered olarak yeniden çıktı.

Bazı albümlerin dönem plağı yok. Sezen Aksu '88'in ilk baskısı kasetti, tek LP'si 2018'de geldi. Gülümse 1991'de kaset ve CD olarak çıktı, LP'si 26 Ağustos 2021'de geldi. Ajda 1990 Ajda Pekkan'ın CD formatındaki ilk albümü; LP'si 2012'de çıktı. Ajda '93'ün LP'si 2024'te, Nilüfer'in Yine Yeni Yeniden albümünün LP'leri 2019'dan itibaren geldi. Yani bu albümler için "orijinal 80'ler ya da 90'lar plağı" diye bir ilan görürsen satıcıya yılı ve katalog numarasını sor.

Şarkı listesini say. Nilüfer '84'ün 14 parçalık listesindeki son dört şarkı ilk baskıda yoktu. Sezen Aksu'nun Firuze albümünde "Beni Unutma" ve "Keşke" yalnızca kasette var. Süperstar (1977) da farklı kapak tasarımlarıyla çıktı; kapak farklıysa bu tek başına sorun değil, etiketi ve katalog numarasını kontrol et.

Yeni baskı kötü demek değil. Sadece ne aldığını bil. Ayrıntılı kontrol listesi için orijinal plak nasıl anlaşılır rehberine bak. İkinci el bakarken NM neredeyse kusursuz, VG+ hafif izleri olan ama temiz çalan, VG ise sessiz bölümlerde tıs ve tık duyabileceğin bir plak demek. Ayrıntılar plak durumu rehberinde.

Kısa cevaplar

Türk pop plaklarına hangi albümle başlamalıyım?
Tek bir doğru yok. 70'lerin sesini istiyorsan Nilüfer '74, Süperstar ya da Allahaısmarladık iyi başlangıç noktaları. 80'leri arıyorsan Süperstar '83 ve Sen Ağlama'ya bak.

80'ler Türk pop plakları orijinal baskı olarak bulunur mu?
Bu rehberdeki 80'ler albümlerinin çoğunun dönem LP'si var: Süperstar '83 (Balet), Sen Ağlama (Sembol), Nilüfer '84 ve Geceler (Yaşar). Sezen Aksu '88 ise 1988'de kaset olarak çıktı; tek LP'si 2018'de geldi. Bazılarının yeniden baskıları da var; katalog numarasıyla ayırabilirsin.

Gülümse'nin 1991 plağı var mı?
Hayır. Gülümse 1991'de kaset ve CD olarak çıktı. LP'si 2021'de geldi.

Orijinal baskı mı, yeniden baskı mı almalıyım?
Dinlemek için yeniden baskılar iş görür. Orijinal arıyorsan etiketi, katalog numarasını ve yılı kontrol et.

plak.com'da devam et

Türk pop plaklarına pop kategorisinden ya da yerli müzik kategorisinden göz at. Sanatçılara göre bakmak istersen: Ajda Pekkan, Sezen Aksu, Nilüfer, İlhan İrem, Kayahan, Tülay German. Belirli bir albüm arıyorsan katalogda ara, örneğin Sen Ağlama. Bir plağın sayfasındaki "Fiyat Karşılaştırma" tablosunda mağaza fiyatlarını yan yana görürsün. En düşük mağaza fiyatı önceki haftalara göre düşen plaklar fiyatı düşenler sayfasında, kataloğa yeni girenler yeni eklenenler sayfasında. Bütün isimler için sanatçılar sayfasına göz at. Rock tarafını da merak ediyorsan Türk rock plakları rehberiyle devam et.