İlhan İrem Plakları: Nereden Başlamalı?

İlhan İrem'i çoğu insan bir radyo şarkısıyla tanır, sonra bir gün bir plağın arka kapağında on beş parçalık bir liste görür ve şaşırır. Çünkü 1980'lerdeki üçlemesinde şarkı toplamadı, plağın iki yüzüne tek bir hikâye yaydı. Bu rehber, o iki İlhan İrem'den hangisiyle başlayacağını seçmen için.

Kısaca İlhan İrem

Asıl adı İlhan Aldatmaz. 1 Nisan 1955'te Bursa'da doğdu. İlk 45'liği "Birleşsin Bütün Eller" 1973'te beklediği ilgiyi görmedi; ikinci 45'liği "Yazık Oldu Yarınlara" ise onu Türkiye'nin en sevilen şarkıcıları arasına taşıdı. 1980'lerde Pencere, Köprü ve Ve Ötesi'nden oluşan, yedi yılda tamamladığı senfonik rock üçlemesini yaptı. 1992'de Gülhane Parkı'ndaki konserin ardından sahneden çekildi, 2006'da geri döndü. 28 Temmuz 2022'de İstanbul'da öldü.

İlk plağın için 5 öneri

İlhan İrem 1973-1976 (1976)

İlk uzunçaları; A yüzü ikinci 45'liğinin şarkısı "Yazık Oldu Yarınlara" ile açılıyor. Düzenlemeler Selçuk Başar'ın, arkada Diskotür Stüdyo Orkestrası ve İstanbul Gelişim Orkestrası çalıyor. Sade, orkestralı bir 70'ler pop'u. Bu plaktaki altı şarkı listelerde bir numaraya çıktı. İlhan İrem'i ilk tanıdığın şarkılar büyük ihtimalle burada.

İğneyi şuraya bırak: Yazık Oldu Yarınlara

Sevgiliye (1979)

Düzenlemeyi ve şefliği Esin Engin'in yaptığı, baladlarla dolu bir plak. Açılış parçası "Hoşgeldin"in sözleri Nâzım Hikmet'e ait. B yüzünü açan "Bir Yıldız" ise 1979'da Eurovision Türkiye finaline kalan şarkı. Plak şirketi şarkıyı yarışmadan önce bu albümde yayımlayınca İrem yarışmadan diskalifiye edildi.

İğneyi şuraya bırak: Bir Yıldız

Pencere (1983)

Üçlemenin ilk adımı ve rahat bir giriş kapısı. Parça adları bir yol çiziyor: "Dünya Penceresi"yle açılıyor, "Yaşlılık Penceresi" ve "Yalnızlık Penceresi"nden geçip "Ve Ötesi"yle kapanıyor. Orkestrasyonu Melih Kibar yaptı, "Yalnızlık Penceresi"nin sözleri Özdemir Asaf'ın. Plağı baştan sona, sırayla dinle. Bir yıl sonra, 1984'te İrem Bulgaristan'daki Altın Orfe yarışmasında Türkiye'yi temsil etti ve Gazeteciler Özel Ödülü'nü aldı.

İğneyi şuraya bırak: Dünya Penceresi

Köprü (1985)

Üçlemenin ortası. İki yüzde toplam on sekiz parça var; "Sırat Köprüsü", "Üçüncü Dünya Savaşı" gibi başlıklar plağın havasını baştan söylüyor. Pencere'yi sevdiysen hikâyenin devamı burada.

İğneyi şuraya bırak: Köprüden Önce Son Çıkış

Ve Ötesi (1987)

Üçlemenin kapanışı. Düzenlemeleri basçı Aykut Gürel yaptı; klavye ve gitarın yanında ney, flüt ve tabla da duyuyorsun. Enstrümantal "Kanat Sesleri"yle açılıyor, yine enstrümantal "Işık Çocuklarının Doğumu"yla bitiyor. Üç plak toplam yaklaşık 150 dakika tutuyor. İrem bu hikâyeyi 1985'te Pencere... Köprü... Ve Ötesi... adlı bir kitapla da anlattı; plakları dinlerken kitabı yanına almak iyi bir fikir.

İğneyi şuraya bırak: Kanat Sesleri

Bunu biliyor muydun? Türkiye'nin 1986 Eurovision şarkısı "Halley"in sözlerini İlhan İrem yazdı. Besteci Melih Kibar'dı, sahnede Klips ve Onlar vardı. Kibar, üç yıl önce Pencere'nin orkestrasyonunu da yapmıştı.

Plağını alırken

İlhan İrem'in plakları dönemine göre farklı plak şirketlerinden çıktı. Etiket, elindeki baskının hangi yıllardan geldiğini söyler.

• 70'ler: 1973-1976 Diskotür etiketiyle çıktı, katalog numarası DTLP 10.021. Sevgiliye Yavuz Plak'tan, LP. 1025 numarasıyla çıktı.
• 45'likler: İlk şarkıları önce 45'lik olarak çıktı. "Havalar Nasıl?" 1976'da Yavuz Plak'tan, "Er Mektubu Görülmüştür / Bal Ağızlım" 1980'de Türküola'dan çıktı. Şarkıları ilk çıktıkları hâliyle dinlemek istiyorsan 45'liklere de bak; 1973-1980 arasında on 45'lik çıkardı.
• 80'ler: Bezgin (1981) ve üçlemenin üç plağı Türküola'dan çıktı. Katalog numaraları: Bezgin TR. ST. 380, Pencere TR. ST.-392, Köprü LP-410, Ve Ötesi TR-ST 303. Kılıfın arkasında ve etikette bu numaraları ara.
• Adı değişen albümler: 2000'de EMI üçlemeyi Uçuk Mavi Pencere, Bulutlara Köprü ve Düşler ve Ötesi adlarıyla, Bezgin'i de Bezginin Gizli Mektupları adıyla yeniden yayımladı. Bu adları görüyorsan elindeki 1980'lerin ilk baskısı değil.
• Yeni basımlar: Bezginin Gizli Mektupları 2017'de EMI Music Turkey'den plak olarak çıktı. 2018'de Senfonik Rock Üçleme adıyla üç şeffaf plaklık bir kutu çıktı; 700 adetle sınırlıydı ve içinde 28 sayfalık bir kitapçık vardı. Pencere'nin Türküola etiketli bir yeniden basımı da 2018'de çıktı. 2021'de Universal Music Turkey, Daima ve Aşk Sensin adlı iki özel koleksiyon kutusu yayımladı.

Durum notlarına bakarken iki değer görürsün, mesela "NM/VG+". İlki plağın, ikincisi kapağın durumu. NM neredeyse kusursuz, VG+ yakından bakınca hafif izler olan ama temiz çalan bir plak demek. Ayrıntılar için plak durumu rehberine bak. Dönemin plak dünyasını merak ediyorsan Türk plak tarihi rehberine de göz at.

Bunu sevdiysen

• Esin Engin: Sevgiliye'nin düzenlemelerini yapan ve orkestrayı yöneten isim. Sevgiliye'nin orkestralı sesini sevdiysen onun plaklarına da bak.
• Nazım Hikmet: Sevgiliye'yi açan "Hoşgeldin"in sözleri onun. Şiirlerini plaktan dinlemek de ayrı bir deneyim.

İlhan İrem'in plak.com'daki plaklarına ve güncel fiyatlarına buradan bakabilirsin. Doğrudan bir albüm arıyorsan Pencere ile başla.