Plaktan Dijitale Aktarma: Plağı Bilgisayara Kaydetmenin Adımları

Rafında bulunması zor bir plak var ve ona bir şey olursa diye içinin rahat etmesini istiyorsun. Ya da sevdiğin bir albümü yolda, telefonda da dinlemek istiyorsun. İkisinin de çözümü aynı: plağı dijitale aktarmak. Kulağa teknik geliyor ama aslında birkaç adımdan ibaret. Bu rehberde hangi bağlantıyla kayıt yapacağını, kayıttan önce neye bakacağını ve sonra dosyaları nasıl düzenleyeceğini anlatıyoruz.

Neden plağı dijitale aktarırsın?

İnsanlar genelde iki sebeple plak kaydediyor:

• Yedek almak. Nadir ya da kolay bulunmayan bir plağın bir kopyası elinde olur. Plak çizilse ya da eğrilse bile kaydın kalır.
• Her yerde dinlemek. Pikap evde kalır ama dosya telefonuna da gelir.

Bir şeyi baştan söyleyelim: dijital kopyanın plaktan daha iyi ses vermesini bekleme. Kayıt, o anki plağın, iğnenin ve cihazların sesini yakalar. Plakta ne varsa, cızırtısı dahil, kayda da o geçer.

İki yol: USB'li pikap ya da line seviyesinde kayıt

1. USB çıkışlı pikap

Bazı pikaplarda USB çıkışı var. Bu pikapların içinde phono preamp ve sesi dijitale çeviren bir devre bulunuyor. Pikabı USB kablosuyla bilgisayara takıyorsun, bilgisayar onu genelde bir ses girişi olarak görüyor. Ek cihaz gerekmediği için sade bir yol.

Kaydın kalitesi, pikabın içindeki bu devreye bağlı. Cihazdan cihaza fark olabilir.

2. Line seviyesinde sinyal ve ses kartı

USB'si olmayan bir pikabın varsa da kayıt yapabilirsin. Önemli olan, bilgisayara giden sinyalin önce bir phono preamp'ten geçmiş olması.

Pikaptan çıkan ham sinyal çok zayıftır ve RIAA eşitlemesi yapılmamıştır. Bunu doğrudan bilgisayara verirsen kayıt çok kısık, bassız ve tiz ağırlıklı çıkar. Bu yüzden zincir şöyle olmalı:

pikap → phono preamp → bilgisayarın line girişi ya da harici ses kartı

Preamp üç yerde olabilir:

• Pikabın içinde: Dahili preamp'li pikabında PHONO / LINE anahtarı varsa LINE konumuna al. Çoğu modelde bu konumda preamp devrededir ve çıkış line seviyesindedir, PHONO konumunda ise preamp kapalıdır. Anahtarın adı modelden modele değişebilir, emin değilsen kılavuza bak. O sinyali doğrudan bilgisayara verme; önce bir phono preamp'ten geçmesi gerekir.
• Ayrı bir kutu olarak: Harici phono preamp'in çıkışını ses kartına bağla.
• Amfinin içinde: Amfinin PHONO girişi varsa, bazı amfilerde kayıt için bir çıkış (REC OUT ya da TAPE OUT gibi) da bulunur. Oradan alabilirsin.

Bilgisayar tarafında line girişi kullan. Mikrofon girişi genelde line seviyesindeki bir sinyal için uygun değil, ses bozulabilir. Pek çok bilgisayarda ayrı bir line girişi yok. O zaman harici bir USB ses kartı işini görür.

Preamp'in nerede durduğunu ve sinyal yolunu merak ediyorsan pikap nasıl kullanılır rehberine bak.

Kayıttan önce: plağı ve iğneyi hazırla

Kayıt, plağın o anki halini dondurur. Toz ve kir varsa onlar da kayda girer. Birkaç dakikalık hazırlık sonradan saatlerce uğraşmaktan iyidir.

• Plağı temizle. Toz ve parmak izi cızırtı olarak kayda geçer. Nasıl yapacağını plak nasıl temizlenir rehberinde anlattık.
• İğneye bak. Aşınmış bir iğne sesi bozabilir ve plağa zarar verebilir. Değişim zamanı geldiyse pikap iğnesi nasıl değiştirilir rehberine göz at.
• İğne ağırlığını kontrol et. Yanlış ayarlı bir kol plağın sesini olduğundan kötü gösterebilir. Ayrıntılar pikap iğne ağırlığı ayarı rehberinde.
• Devri doğru seç. Plak 33⅓ mü, 45 mi? Yanlış devirde kaydedersen en temiz çözüm kaydı baştan almaktır. Emin değilsen plak devir hızı rehberine bak.

Kayıt: adım adım

Ses kaydı ve düzenleme için ücretsiz yazılımlar var. Hangisini seçersen seç, temel adımlar aynı.

1. Girişi seç. Yazılımda kayıt kaynağı olarak USB pikabı ya da ses kartını seç.
2. Formatı ayarla. 44,1 kHz ve 16-bit, CD'nin standardıdır. Pek çok kişi kayıt için 24-bit'i tercih ediyor, çünkü seviye ayarında biraz daha pay bırakıyor. Şart değil, yaygın bir tercih.
3. Seviyeyi ayarla. Plağın en yüksek sesli kısmını çal ve göstergeyi izle. Tepe noktaları en üste değmemeli. Değerse ses kırpılır, yani bozulur ve bu bozulma sonradan tam olarak düzeltilemez. Tepelerin en üstün biraz altında kalmasını sağla. Bu boşluk, beklenmedik yüksek yerler için güvenlik payıdır.
4. Her yüzü tek dosya olarak kaydet. Kaydı başlat, iğneyi indir, yüz bitince durdur. Parçaları tek tek kaydetmeye çalışma. Bölme işini sonra yaparsın.
5. Kayıt sırasında dokunma. Pikabın yanında yürümek, rafa vurmak ya da kapağı kapatmak titreşim yapabilir. Kayıt bitene kadar ortamı sakin tut.

Kayıttan sonra: böl, temizle, kaydet

Parçaları ayır

Yüz kaydını parçalara böl. Çoğu albümde parçalar arasındaki sessiz boşluklar dalga görüntüsünde kolayca görünür. Parçaların birbirine bağlandığı albümlerde bölme yerini kulakla bulman gerekebilir. Çoğu düzenleme yazılımında bu boşluklara işaret koyup dosyayı parçalara ayırabilirsin.

Tık ve cızırtı temizliğini ölçülü yap

Düzenleme yazılımlarında tık ve cızırtı azaltan araçlar bulunuyor. Tek tük belirgin tıkları temizlemek işe yarayabilir. Ama ayarı fazla açarsan müziğin kendisinden de bir şeyler gidebilir. Ses donuklaşabilir, tizler sönükleşebilir. Hafif ayarla başla, önce ve sonrayı karşılaştırarak dinle. Bir de ham kaydın değişmemiş bir kopyasını sakla. Sonradan fikrini değiştirirsen elinde olsun.

Kayıpsız bir ana kopya, küçük kopyalar telefona

• Ana kopya: WAV ya da FLAC gibi kayıpsız bir formatta sakla. Bu, kaydın tam halidir. İleride başka bir formata çevirmen gerekirse buradan çevirirsin.
• Telefon için: MP3 ya da AAC gibi kayıplı formatlar çok daha az yer kaplar, ama sesin bir kısmından vazgeçerek. Bunları ana kopyadan üret.

Kayıpsız dosyaları yedeklemeyi unutma. Tek bir diskte duran kayıt da kaybolabilir.

Dosyaları etiketle

Her dosyaya sanatçı, albüm, parça adı ve parça numarasını yaz. Dosya adları da düzenli olsun, mesela "01 - Parça Adı". Çoğu müzik uygulaması bu bilgileri okuyarak albümü doğru sırada gösterir.

Telif hakkı hakkında kısa bir not

Telif kuralları ülkeden ülkeye değişir. Sahip olduğun bir plağın kişisel kopyası ile o kaydı başkalarıyla paylaşmak farklı şeylerdir. Bu rehber hukuki tavsiye değildir; emin değilsen yürürlükteki kurallara bak.

Kısa cevaplar

Plağı bilgisayara aktarmak için USB'li pikap şart mı?
Değil. USB'li pikap işi kolaylaştırır. Yoksa phono preamp'ten geçmiş line seviyesindeki sinyali bilgisayarın line girişine ya da harici bir ses kartına verebilirsin.

Pikabı doğrudan bilgisayara bağlarsam ne olur?
Arada phono preamp yoksa kayıt genelde çok kısık, bassız ve tiz ağırlıklı çıkar. Sinyal hem güçlendirilmemiş hem de eşitlenmemiş olur.

Hangi formatta kaydetmeliyim?
Ana kopya için WAV ya da FLAC gibi kayıpsız bir format yaygın tercih. Telefona MP3 ya da AAC kopyalar koyabilirsin. 44,1 kHz ve 16-bit CD standardıdır; 24-bit kayıtta sık seçilir.

Dijital kopya plaktan daha iyi mi ses verir?
Bunu bekleme. Kayıt, plağın ve cihazlarının o anki sesini yakalar. Amaç plağı korumak ve her yerde dinleyebilmek.

Cızırtıyı tamamen silebilir miyim?
Azaltabilirsin, ama fazla temizlik müziği de etkileyebilir. Ölçülü ayarla ve karşılaştırarak dinle. İşe kayıttan önce plağı temizleyerek başla.

plak.com'da devam et

Kaydetmek istediğin bir albüm rafında yoksa kataloğa göz at. plak.com mağazaların fiyatlarını karşılaştırır. Fiyatı düşen plaklar ve yeni eklenenler sayfalarına da bak. Sanatçıdan başlamak istersen sanatçılar sayfası seni bekliyor. Kartuş tarafını da düşünüyorsan iğne ve kartuş seçimi rehberini oku.