Pikap İğne Ağırlığı Ayarı: Takip Kuvveti, İğne Tartısı ve Anti-Skating

Yeni bir kartuş taktın ya da pikabı ilk kez kuruyorsun. Sıra iğne ağırlığında. Kulağa teknik geliyor ama mantığı basit: iğnenin plağa ne kadar bastığını ayarlıyorsun. Doğru ayar hem sesi hem plaklarını korur. Birkaç dakikanı alır.

İğne ağırlığı ya da takip kuvveti nedir?

İğne ağırlığı, iğnenin oluğa uyguladığı aşağı doğru kuvvettir. Teknik adı takip kuvveti. İngilizce kaynaklarda "tracking force" diye geçer. Değer genelde gram (g) olarak yazılır, bazı üreticiler milinewton (mN) kullanır.

İğnenin oluğu düzgün izlemesi için bu kuvvetin doğru aralıkta olması gerekir:

• Fazla hafifse iğne oluğun içinde zıplayabilir. Ses bozulur, iğne atlayabilir. Oluğun içinde sekmesi plağa da zarar verebilir.
• Fazla ağırsa iğne oluğa gereğinden çok bastırır. Hem iğne hem plak daha hızlı yıpranabilir, ses de doğal gelmeyebilir.

Doğru değer kaç gram?

Herkese uyan tek bir değer yok. Doğru iğne ağırlığı, kartuş üreticisinin önerdiği değerdir. Üreticiler genelde bir aralık ve bazen bir önerilen değer verir. Bu bilgi kartuşun kutusunda, kılavuzunda ya da üreticinin sayfasında yazar.

Aralık kartuştan kartuşa değişir. Kartuşun tipine ve uç şekline göre birbirinden epey farklı değerler görebilirsin. Başka bir kartuş için okuduğun rakamı kendi kartuşuna uygulama.

Değeri bulamıyorsan önce kartuşun modelini öğren. Model genelde kartuşun gövdesinde ya da iğne kapağında yazar. Kartuş tipleri hakkında daha fazlası için iğne ve kartuş seçimi rehberine bak.

Bazı basit, çanta tipi pikaplarda ağırlık ayarı hiç yoktur; değer fabrikada sabitlenmiştir. Pikabında karşı ağırlık yoksa bu rehberdeki ayarlar sana göre değil, kılavuzuna bak.

Ayardan önce hazırlık

1. Pikabı düz bir yüzeye koy. Eğik bir zemin ölçümü de çalmayı da etkiler.
2. Tablayı durdur, plağı kaldır.
3. Anti-skating ayarını sıfıra al. Dengeleme sırasında tonkolu yana çekmesin.
4. İğne kapağını çıkar. Kapak takılıyken denge yanlış çıkar. Bu sırada uca dokunmamaya dikkat et.

Adım adım: önce dengele, sonra ayarla

Karşı ağırlık, tonkolun arka ucundaki döner silindirdir. Önünde genelde rakamlı bir halka bulunur. Ayar iki aşamalıdır: önce tonkolu sıfıra dengelersin, sonra istediğin değeri verirsin.

Birinci aşama: sıfır dengesi

1. Tonkolu dayanağından kaldır. Kilidi varsa aç. Tonkolu parmağınla tut, bırakma. Kontrolsüz kalırsa iğne tablaya düşebilir.
2. Karşı ağırlığı çevir. Amacın tonkolun kendi başına, yere paralel biçimde havada durması. Tonkolun iğne tarafı aşağı düşüyorsa ağırlığı geriye, yani pivottan uzağa çevir. İğne tarafı yukarı kalkıyorsa ağırlığı öne, pivota doğru çevir.
3. Dengeyi bul. Tonkolu nazikçe bıraktığında ne aşağı iniyor ne yukarı kalkıyorsa denge tamam. Bu noktada takip kuvveti sıfır.
4. Tonkolu dayanağına geri koy. Ağırlığın yerini değiştirmeden bırak.

İkinci aşama: değeri ver

1. Rakamlı halkayı sıfırla. Ağırlığı tutarken sadece önündeki rakamlı halkayı çevir. Halkadaki sıfırı tonkolun üzerindeki işarete denk getir. Ağırlığın kendisi dönmemeli.
2. Ağırlığı hedef değere çevir. Şimdi ağırlığı çevir; halka da onunla birlikte döner. Ağırlık pivota (tonkolun döndüğü eksene) yaklaştıkça tonkolun iğne tarafı daha az dengelenir, yani takip kuvveti artar. Halkada kartuş üreticisinin önerdiği değere gelince dur.
3. Kararsızsan aralığın ortasından başla. Üretici bir aralık verdiyse ortası makul bir başlangıç. Önerilen bir değer varsa ona git.

Bazı tonkolların halkası yoktur ya da çalışma şekli farklıdır. Kılavuzunda başka bir yöntem yazıyorsa ona uy.

İğne tartısı ne işe yarar?

Karşı ağırlıktaki rakamlar yaklaşık bir değer verir. Gerçekte iğnenin ne kadar bastırdığını görmek istersen iğne tartısı kullanırsın. İğne tartısı, iğnenin üzerine konduğu küçük bir terazidir.

1. Tablayı durdur, tartıyı tablanın üzerine koy.
2. Tonkolu kaldırıp iğneyi tartının ölçüm noktasına nazikçe indir.
3. Tartıdaki değeri oku, tonkolu kaldırıp dayanağına koy.
4. Değer önerilen değerden farklıysa karşı ağırlığı biraz çevir ve yeniden ölç.

Ölçüm noktası plağın yüzeyine ne kadar yakın yükseklikteyse sonuç gerçek çalma durumuna o kadar yakın olur. Tartıyı kullanırken kendi kılavuzuna da göz at. Tartın yoksa halkadaki değerle başlayabilirsin; sonra dinleyerek kontrol et.

Anti-skating nedir, nasıl ayarlanır?

Plak dönerken iğne, tonkolun açılı yapısı ve oluktaki sürtünme yüzünden plağın merkezine doğru çekilir. Anti-skating bu çekişi dengelemek için tonkolu hafifçe dışa doğru iten ayardır. Genelde tonkolun yanında küçük bir düğme ya da kaydırıcıyla yapılır. Bazı pikaplarda ise küçük bir ip ve ağırlıkla çalışır.

Yaygın bir başlangıç noktası, anti-skating ayarını takip kuvvetiyle aynı rakama getirmek. Bu bir kural değil, bir başlangıç. Düğmedeki işaretler pikaptan pikaba farklı olabilir ve bu konuda farklı görüşler var. Pikabının kılavuzunda bir öneri varsa önce ona uy.

Başlangıç ayarını yaptıktan sonra dinle. İki kanaldan biri, özellikle yüksek ve gür kısımlarda, diğerinden daha bozuk geliyorsa ayarı biraz değiştirip yeniden dene.

Ayar yanlışsa nasıl anlarsın?

• Ses yüksek ve gür kısımlarda bozuluyor, "s" sesleri tıslıyor.
• İğne oluktan atlıyor ya da kayıyor.
• Bir kanal diğerinden belirgin biçimde daha bozuk.

Bu işaretler başka sebeplerden de olabilir: kirli plak, aşınmış iğne, yanlış hizalama. Ayar doğruysa ve sorun sürüyorsa plak neden cızırtı yapar rehberine bak. İğnen yorulduysa pikap iğnesi nasıl değiştirilir rehberi işini görür.

Kısa cevaplar

Pikap iğne ağırlığı kaç gram olmalı?
Kartuş üreticisinin önerdiği kadar. Değer kartuşa göre değişir; kutuya, kılavuza ya da üreticinin sayfasına bak.

İğne tartısı şart mı?
Değil. Karşı ağırlıktaki halkayla da ayar yapılır. Tartı, gerçek değeri kontrol etmeni sağlar.

Takip kuvveti ile iğne ağırlığı aynı şey mi?
Evet. İkisi de iğnenin oluğa uyguladığı kuvveti anlatır.

Anti-skating, iğne ağırlığıyla aynı mı olmalı?
Yaygın bir başlangıç noktası bu, ama kural değil. Kılavuzuna bak, sonra dinleyerek ince ayar yap.

İğneyi değiştirince ayarı yeniden yapmalı mıyım?
Aynı modelin yedek iğnesini taktıysan ayar genelde aynı kalır, yine de bir kontrol etmekte fayda var. Kartuşu değiştirdiysen dengeleme ve ayarı baştan yap.

plak.com'da devam et

Ayarı yaptıktan sonra dinleyeceğin plağı seçmek için kataloğa göz at. plak.com mağazaların fiyatlarını karşılaştırır; fiyatı düşen plaklar sayfasında güncel tabloyu görebilirsin. Pikabını ilk kez kuruyorsan pikap nasıl kullanılır rehberiyle başla, kartuş seçiyorsan iğne ve kartuş seçimi rehberine bak.