Plak Neden Cızırtı Yapar, Neden Atlar ya da Takılır?

Plağı koydun, iğneyi indirdin ve o ses geldi: çıt, çıt, cızzz. Ya da iğne bir anda ileri sıçradı. Belki de aynı iki saniye durmadan tekrar ediyor. Moralin bozulmasın. Bu sorunların çoğunun sebebi basit ve çoğunu evde çözebilirsin.

İşin sırrı, sorunu doğru yerde aramak. Sebep plakta mı, iğnede mi, pikabın ayarında mı? Aşağıdaki sırayla gidersen çoğu zaman kısa sürede bulursun.

Önce şunu ayır: cızırtı mı, uğultu mu?

İki ses birbirine karışır ama sebepleri farklıdır.

• Cızırtı ve çıtırtı: Plakla birlikte gelir. Düzensiz çıt çıt sesler, bazen plağın her turunda tekrar eden bir "tık".
• Uğultu (hum): Sürekli, alçak bir "vınnn". Plak dönmese de, iğne havadayken de duyulur.

Basit bir test yap. Kolu kaldır, iğne havadayken sesi dinle. Ses kesiliyorsa sorun plakta ya da iğnede. Ses devam ediyorsa sorun büyük ihtimalle bağlantıda ya da topraklamada.

Uğultunun sık görülen bir sebebi bağlanmamış topraklama kablosudur. Pikabından çıkan ince kabloyu amfinin ya da phono preamp'in GND yazan vidasına bağla. Kablolar gevşekse de uğultu yapabilir, fişleri bir kontrol et.

Toz ve statik elektrik

Cızırtıda ilk bakılacak yer toz. Oluklara oturan minik parçacıklar iğneye çarptıkça çıt çıt ses çıkarır.

Statik elektrik de işi zorlaştırır. Plak iç kılıfından çıkarken elektriklenebilir ve havadaki tozu üstüne çeker. Hava kuruyken bu daha belirgin olur.

Yapabileceklerin:

• Her dinlemeden önce plağı karbon fiber bir fırçayla, plak dönerken hafifçe sil.
• Plağı yalnızca kenarından ve etiketinden tut. Parmak izindeki yağ tozu tutar.
• Kirli plağı doğru yöntemle yıka. Ayrıntılar plak nasıl temizlenir rehberinde.
• Çalman bitince plağı hemen iç kılıfına koy, tablada bırakma.

Kirli ya da aşınmış iğne

İğnenin ucuna toz topağı sarılabilir. O zaman ses boğuklaşır, bozulur ve iğne olukta düzgün ilerleyemez. Bazen atlamanın sebebi tam olarak budur.

İğneyi küçük bir iğne fırçasıyla arkadan öne doğru temizle. Yana doğru ya da önden arkaya fırçalama, uç kısmı zarar görebilir.

Temizlediğin halde ses hâlâ cızırtılı, tiz sesler tıslamalı ve bozuksa iğne aşınmış olabilir. Aşınmış iğne sadece kötü ses vermez, plaklarının oluklarını da yıpratabilir. Değiştirmenin zamanı gelmiş olabilir: pikap iğnesi nasıl değiştirilir.

Takip kuvveti ve anti-skate ayarı

İğnenin plağa ne kadar bastığına takip kuvveti denir. Çoğu pikapta kolun arkasındaki karşı ağırlıkla ayarlanır.

• Kuvvet çok düşükse iğne oluktan kolayca çıkar. Sonuç atlama ve bozuk ses.
• Kuvvet çok yüksekse iğne ve plak gereğinden hızlı aşınabilir.

Doğru değer, kartuşunun üreticisinin önerdiği aralıktır. Bunu kartuşun kılavuzunda bulursun. Karşı ağırlığın üstündeki ölçek kabaca yol gösterir, iğne tartısı ise daha net ölçer.

Anti-skate, kolun plağın merkezine doğru çekilmesini dengeleyen ayardır. Yanlış ayarlanırsa iğne bir yöne kayar, atlama ve kanallardan birinde bozulma görülebilir. Pikabının kılavuzundaki öneriye göre ayarla.

Pikap düz değilse ya da sarsılıyorsa

Pikap eğik bir yüzeydeyse iğne oluğun bir duvarına fazla yüklenir. Bu da atlamaya yol açabilir.

Tablanın üstüne küçük bir su terazisi koy ve iki yönde kontrol et. Gerekirse pikabın ayarlanabilir ayaklarıyla ya da altına koyacağın bir destekle düzelt.

Titreşim de sık görülen bir sebep. Yürüdüğünde plak atlıyorsa pikabın durduğu mobilya büyük ihtimalle sallanıyordur. Daha sağlam bir yüzey dene. Hoparlörleri de pikaptan uzak tut. Yüksek seste hoparlörün titreşimi iğneye geçip uğultuya ya da geri beslemeye yol açabilir.

Eğri ya da çizik plak

Eğri plak: Plağa yandan bak. Kenarı dalga dalga inip kalkıyorsa plak eğilmiştir. Hafif eğrilik çoğu zaman sorunsuz çalar. Belirgin eğrilikte iğne yüksek noktalarda zıplayabilir.

Çizik plak: Plağı ışığa tut. Derin bir çizik, her turda tekrar eden bir "tık" sesi yapar. Çizik oluğun duvarını bozduysa iğne ya ileri atlar ya da bir önceki oluğa geri döner. Plağın aynı yerde takılıp tekrar etmesinin sebebi çoğu zaman budur.

Takılan yeri birkaç kez çalarak "düzelmesini" bekleme. Önce plağı temizle, sonra ayarlarını kontrol et. Sorun hâlâ aynı noktadaysa hasar büyük ihtimalle plakta.

Bir şeyi de karıştırma: çoğu plağın sonunda, son parçadan sonra iğne kapalı, kendi içinde dönen bir oluğa girer. Bu normaldir, kolu kaldırman yeterli.

Yıpranmış baskılar

Bazı plaklar temizlesen de cızırdar. Özellikle ikinci el plaklarda oluklar önceki sahiplerin pikaplarında aşınmış olabilir. Bu aşınmayı temizlik düzeltmez.

Yeni plak da kusursuz olmayabilir. Baskıdan ya da kılıftan kalan toz ve kalıntı bir yıkamayla geçebilir. Üretim kusuru ise geçmez.

İkinci el plak alırken durum notlarını okumayı öğren. Hangi kısaltmanın ne anlama geldiğini plak durumu nedir rehberinde anlattık.

Kısa cevaplar

Plak neden cızırtı yapar?
Çoğu zaman sebep oluklardaki toz ve statik elektriktir. Sonra kirli ya da aşınmış iğne ve yıpranmış plak gelir.

Plak neden atlama yapar?
Genelde iğne kirlidir, takip kuvveti düşüktür, anti-skate yanlıştır ya da pikap düz değildir. Plakta derin bir çizik de atlatır.

Plak neden aynı yerde takılır?
Çoğu zaman o noktada oluğu bozan bir çizik vardır. İğne bir önceki oluğa geri döner ve aynı kısmı tekrar çalar.

Yeni plak da cızırtı yapar mı?
Yapabilir. Baskıdan kalan kalıntı ya da statik elektrik yüzünden olabilir. Temizlikle geçmiyorsa üretim kusuru olabilir.

Sıradaki plağını seç

Plağın ve pikabın hazırsa sıra dinleyeceklerinde. Kataloğa göz at, son eklenenleri yeni eklenenler sayfasında gör. Fiyatı düşen plakları da fiyatı düşen plaklar sayfasında takip edebilirsin. plak.com mağazaların fiyatlarını karşılaştırır, teklifleri yan yana görürsün.

Temizliğe baştan başlamak istersen plak nasıl temizlenir rehberine geç. Pikabını yeni kurduysan pikap nasıl kullanılır rehberi de işine yarar.