Phono Preamp Nedir? Pikabı Amfiye Doğru Bağlamanın Kısa Rehberi

Pikabını aldın, kabloyu amfiye taktın, plağı koydun. Ses ya çok kısık geliyor ya da hiç gelmiyor. Sık rastlanan sebeplerden biri: arada phono preamp yok ya da yanlış yerde. Bu rehberde phono preamp'in ne olduğunu, sende olup olmadığını nasıl anlayacağını ve pikabı amfiye nasıl doğru bağlayacağını anlatıyoruz.

Phono preamp ne işe yarar?

Pikabın kartuşu, iğnenin titreşimini elektrik sinyaline çevirir. Ama bu sinyal çok zayıftır. CD çalar ya da telefon gibi cihazların verdiği sinyalden çok daha düşüktür. Üstelik henüz dengeli bir ses de değildir.

Phono preamp iki işi birlikte yapar:

1. Güçlendirir. Kartuşun zayıf sinyalini, diğer cihazların verdiği seviyeye çıkarır. Buna "line" seviyesi denir.
2. Dengeler. Buna RIAA eşitleme deniyor. Aşağıda sade bir dille anlatıyoruz.

Bu iki iş yapılmadan pikabın sesi amfiden düzgün çıkmaz.

RIAA eşitleme: basit anlatım

Plak kesilirken ses olduğu gibi oluğa kazınmaz. Bas sesler kısılır, tiz sesler yükseltilir.

Neden? Bas sesler kısılmasaydı oluk çok geniş dalgalanırdı ve bir yüze çok daha az müzik sığardı. Tizleri yükseltmenin faydası ise çalarken çıkar. Preamp tizleri geri kısınca, plağın yüzeyinden gelen hışırtı da onlarla birlikte azalır.

Phono preamp bu işlemin tersini yapar: basları geri yükseltir, tizleri geri kısar. Böylece ses yeniden dengelenir. Bu standart eğriye RIAA eğrisi denir. Bugün basılan plaklar bu standarda göre kesilir. Bazı çok eski plaklarda farklı eğriler kullanılmıştır.

Yani preamp sadece "ses açan" bir kutu değil. Plağın sesini doğru dengeye getiren parça.

Preamp üç yerde olabilir

Phono preamp zincirde bir yerde bulunmalı. Ama nerede olacağı sana kalmış. Üç yaygın seçenek var:

• Pikabın içinde (dahili preamp): Bazı pikaplarda preamp gövdenin içindedir. Preamp açıkken bunları doğrudan aktif hoparlöre ya da amfinin LINE girişine bağlayabilirsin.
• Amfinin içinde (PHONO girişi): Amfinin arkasında PHONO yazan bir giriş varsa, preamp amfidedir. Pikabı bu girişe bağlarsın.
• Ayrı bir kutu (harici preamp): Pikapta da amfide de preamp yoksa araya küçük bir phono preamp kutusu koyarsın. Pikap kutuya, kutu da amfinin LINE girişine ya da aktif hoparlöre bağlanır.

Biri diğerinden kesin olarak üstün değil. Dahili preamp kurulumu sadeleştirir. Ayrı bir preamp ise ileride değiştirip yükseltebileceğin bir parça olur.

Sende hangisi var? Nasıl anlarsın?

Pikabın ve amfinin arkasına bir bak. Şunları ara:

• Pikapta PHONO / LINE anahtarı: Varsa pikabında dahili preamp var demektir. Çoğu modelde LINE konumunda preamp açıktır. PHONO konumunda preamp devre dışıdır, sinyal ham çıkar.
• Amfide PHONO girişi: Girişlerin arasında PHONO yazıyorsa amfinde phono preamp var. Bu girişin yanında çoğu zaman GND (toprak) yazan küçük bir vida da bulunur.
• Hiçbiri yoksa: Pikapta anahtar yok, amfide PHONO girişi de yoksa, büyük ihtimalle ayrı bir phono preamp gerekiyor. Emin olmak için cihazın kullanım kılavuzuna bak; bazı pikaplarda preamp vardır ama anahtarı yoktur.

Not: Amfideki AUX, CD, TAPE ya da LINE girişleri phono girişi değildir. Bunlar line seviyesinde, yani önceden güçlendirilip dengelenmiş sinyal bekler.

Pikabı amfiye nasıl bağlarsın?

Elindeki duruma göre üç yol var:

Dahili preamp var, anahtar LINE'da:
Pikabı aktif hoparlöre ya da amfinin LINE / AUX girişine bağla. Amfinin PHONO girişini kullanma.

Dahili preamp var ama kapalı (PHONO) ya da hiç yok, amfide PHONO girişi var:
Pikabı amfinin PHONO girişine bağla. Topraklama kablosu varsa GND vidasına tak.

Ne pikapta ne amfide preamp var:
Pikabı harici phono preamp'e, preamp'i de amfinin LINE girişine ya da aktif hoparlöre bağla. Topraklama kablosu varsa preamp'in GND vidasına tak.

Kablo kablo kurulum için pikap nasıl kullanılır rehberine bak.

Topraklama kablosu ve uğultu

Bazı pikaplarda ses kablosunun yanında ince, tek telli bir kablo daha çıkar. Bu topraklama kablosudur. Ucu genelde amfinin ya da preamp'in GND vidasına bağlanır.

Bağlamazsan hoparlörden sürekli, alçak bir uğultu duyabilirsin. Bu uğultu müziğin olmadığı anlarda daha belirgin olur. Vidayı gevşet, kablonun ucunu altına yerleştir, vidayı geri sık. Uğultunun sebebi buysa çoğu zaman azalır ya da kesilir.

Her pikapta ayrı bir topraklama kablosu olmaz. Bazı modellerde topraklama ses kablosunun içinden yapılır. Uğultu kesilmezse kabloların gevşek olup olmadığına ve pikabın güç adaptörüne ya da başka elektrikli cihazlara çok yakın durup durmadığına da bak.

MM ve MC preamp farkı

Kartuşların iki yaygın tipi var: MM (hareketli mıknatıs) ve MC (hareketli bobin). Çoğu giriş seviyesi pikapta MM kartuş bulunur.

MC kartuşların çıkış sinyali genelde MM'ninkinden daha zayıftır. Bu yüzden daha fazla güçlendirme ister. Amfilerdeki PHONO girişlerinin ve phono preamplerin önemli bir kısmı yalnızca MM için tasarlanır. Bazı preamplerde MM / MC seçim anahtarı vardır, bazıları ise sadece birini destekler.

Kısacası:

• MM kartuşun varsa sıradan bir phono girişi ya da MM preamp çoğu zaman yeterli.
• MC kartuşun varsa, preamp'in MC'yi desteklediğinden emin ol.

Hangi kartuşun sende olduğunu bilmiyorsan pikabın kılavuzuna ya da kartuşun üzerindeki yazıya bak. Ayrıntılar için iğne ve kartuş seçimi rehberine göz at.

Yanlış girişe takarsan ne olur?

İki tipik hata var. İkisinde de ses kötü gelir. Sesi yüksekken yapılan bir hata hoparlörü de zorlayabilir, o yüzden kabloyla oynamadan önce amfinin sesini kıs.

• Preamp yokken LINE girişine takmak: Ses çok kısık gelir. Sesi açsan da cılız, bassız ve ince duyulur. Çünkü sinyal ne güçlendirilmiş ne de dengelenmiş.
• Preamp'i iki kez kullanmak: Dahili preamp açıkken (anahtar LINE'da) pikabı amfinin PHONO girişine takarsan sinyal iki kez güçlendirilir. Ses genelde aşırı yüksek, boğuk ve bozuk gelir. Bunu fark edersen sesi hemen kıs ve bağlantıyı düzelt.

Sesin garip geliyorsa önce bu ikisini kontrol et. Sorun bağlantıda değil de plakta ya da iğnedeyse plak neden cızırtı yapar rehberi yardımcı olur.

Kısa kontrol listesi

• [ ] Pikabın arkasında PHONO / LINE anahtarı var mı? Hangi konumda?
• [ ] Amfinde PHONO girişi var mı?
• [ ] Preamp zincirde tam olarak bir kez mi var? Hiç yoksa ya da iki kezse bağlantıyı düzelt.
• [ ] Topraklama kablosu varsa GND vidasına bağlı mı?
• [ ] Kartuşun MC ise preamp'in MC'yi destekliyor mu?
• [ ] Cihazları bağlarken ya da kabloyu değiştirirken amfinin sesi kısık mı?

Kısa cevaplar

Phono preamp nedir?
Pikabın kartuşundan gelen çok zayıf sinyali güçlendiren ve RIAA eşitlemesiyle dengeleyen devredir. Pikabın içinde, amfinin PHONO girişinde ya da ayrı bir kutuda olabilir.

Pikap için preamp şart mı?
Evet, zincirde bir yerde olmalı. Ama ayrı bir kutu almak her zaman gerekmez. Pikabında dahili preamp ya da amfinde PHONO girişi varsa yeterli.

Pikabımı AUX girişine bağlayabilir miyim?
Pikabında dahili preamp varsa ve açıksa ya da araya harici bir phono preamp koyduysan, evet. Yoksa ses çok kısık ve ince gelir. Bu durumda PHONO girişini ya da harici bir preamp kullan.

Pikabım neden uğulduyor?
Sık rastlanan sebeplerden biri bağlanmamış topraklama kablosu. Kabloyu amfinin ya da preamp'in GND vidasına bağla. Uğultu sürerse kabloları ve cihazların yerleşimini kontrol et.

Dahili preamp'li pikabı PHONO girişine takabilir miyim?
Pikabında PHONO / LINE anahtarı varsa takabilirsin, ama önce anahtarı PHONO konumuna alıp dahili preamp'i kapatman gerekir. Anahtar yoksa kılavuza bak. Açık kalırsa ses genelde aşırı yüksek ve bozuk gelir.

Phono preamp sesi değiştirir mi?
Görevi sesi doğru dengeye getirmek. Preamp'ler arasında ses farkı olabileceği sık dile getiriliyor; bu cihazdan cihaza değişir. İlk adım, preamp'in zincirde doğru yerde olması.

plak.com'da devam et

Bağlantıyı hallettiysen sıra plaklarda. Kataloğa göz at ya da sevdiğin isimlerden başlamak için sanatçılar sayfasına bak. Soul ve caz seviyorsan pop ve soul ile caz ve blues kategorileri iyi bir başlangıç. plak.com mağazaların fiyatlarını karşılaştırır; güncel tablo için fiyatı düşen plaklar ve yeni eklenenler sayfalarına göz at. Henüz pikabını seçmediysen pikap nasıl seçilir rehberiyle başla.