Neşet Ertaş Plakları: Nereden Başlamalı?

Bir bağlama tek başına çalmaya başlıyor, ardından bir ses geliyor ve oda bir anda genişliyor. Neşet Ertaş'ı plaktan dinlemek böyle bir şey: araya hiçbir şey girmiyor. Bu rehber, o sesi evine taşımak isteyenler için.

Kısaca Neşet Ertaş

Neşet Ertaş 1938'de Kırşehir'in Çiçekdağı yöresinde doğdu. Babası Muharrem Ertaş, Abdal-Türkmen bozlak geleneğinin önemli isimlerindendi. Neşet beş altı yaşında önce kemanı, sonra bağlamayı eline aldı ve yıllarca babasıyla Orta Anadolu'daki düğünlerde çaldı. İlk kaydı 1957'de İstanbul'da yapıldı: babasının bozlağı "Neden Garip Garip Ötersin Bülbül" bir taş plağa basıldı. Adı TRT'nin "Yurttan Sesler" programıyla bütün ülkeye yayıldı. Parmakları felç olunca 1979'da Almanya'ya gitti ve 2003'e kadar orada yaşadı. 2002'de kendisine önerilen Devlet Sanatçılığı unvanını kabul etmedi. 2011'de İTÜ'den fahri doktora aldı. 25 Eylül 2012'de İzmir'de hayatını kaybetti.

İlk plağın için 5 öneri

Bozkırın Tezenesi 1 (2020)

Kalan'ın 2020'de üç ayrı LP olarak çıkardığı derleme serisinin ilki. Hiçbir şey bilmeden başlıyorsan en rahat kapı bu: dokuz parça var, "Hapishanelere Güneş Doğmuyor" ve "Acem Kızı" da bunların arasında. Plak 180 gram basıldı. İğneyi şuraya bırak: Gönül Dağı.

Kendim Ettim Kendim Buldum / Mapushanelere Güneş Doğmuyor (1988)

İlk olarak Bey Plak'tan kaset olarak çıktı, 2020'de LP olarak yeniden basıldı. On parça var; "Viran Dağlar", "Ayaş Yolları" ve "Sen Çiçeksin Ben Arı" da burada. İğneyi şuraya bırak: Avşar Bozlağı.

Zahidem (1990)

Yine Bey Plak'ın kaset albümü. "Gönül Dağı", "Kar Yağar Kar Üstüne" ve "Haydar Haydar" burada; "Zahidem" ile "Kar Yağar Kar Üstüne" 1970'te aynı 45'liğin iki yüzü olarak da çıkmıştı. 2020'de "Zahidem / Gönül Dağı" adıyla LP olarak yeniden basıldı. İğneyi şuraya bırak: Zahidem (Maya).

Hata Benim (1987)

İlk olarak 1987'de Uzelli'nin, Almanya'da başlatılan kaset serisinde çıktı. Kalan 2000'de CD'sini, 2020'de yeniden işlenmiş (remastered) LP'sini yayımladı. İlk plaklardan sonra devam etmek için iyi bir yer; "Yalan Dünya" ve "Lelom" da bu albümde. İğneyi şuraya bırak: Hata Benim.

Benim Yurdum (1995)

Bayar Müzik'in 1995 albümü, LP olarak 2015'te yeniden basıldı. Koleksiyonunu 90'lara doğru genişletmek istersen iyi bir adım. "İnsanoğlu" ve "Mezar Arası" da bu albümde. İğneyi şuraya bırak: Benim Yurdum.

Bunu biliyor muydun? "Bozkırın Tezenesi" adının arkasında bir cezaevi hikâyesi var. 1969'da Yugoslavya'daki bir trafik kazası yüzünden üç ay hapis yatan Neşet'e bir kitap gelir, içinde "Bozkırın tezenesine geçmiş olsun" yazar. Kitap Yaşar Kemal'in Üç Anadolu Efsanesi olduğu için hediye uzun süre ondan bilindi. Yıllar sonra Erdoğan Atakar adında bir dinleyici, kitabı Karaköy'deki iş arkadaşlarıyla kendilerinin gönderdiğini anlattı. Ad ise Bayram Bilge Tokel'in aynı adlı belgeseliyle yerleşti; Kalan'ın derleme serisi de bu adı taşıyor.

Plağını alırken

Neşet Ertaş koleksiyonunun bilmen gereken ilk kuralı şu: onun dönem plakları büyük ölçüde 45'lik. Discogs'taki vinil kayıtlarının çoğu 7 inç, 45 devirlik tekliler. Bu plaklar Ertaş, Türküola, Türkofon, Cem, Hülya Plak ve Yavuz Plak gibi etiketlerle basılmış. Bir kısmında yıl yazıyor; örneğin "Zahidem / Kar Yağar Kar Üstüne" 1970 tarihli, Ertaş etiketli bir 45'lik olarak kayıtlı. Pikabının 45 devirde çalıp çalmadığını bilmiyorsan önce plak nedir rehberindeki LP ve 45'lik farkına bak.

Büyük plak (LP) arıyorsan bil ki Discogs'taki Neşet Ertaş vinil kayıtları arasında LP'ler 45'liklere göre çok daha az. Dönemden kalan LP'lere örnek olarak Discogs'ta Hülya Plak etiketli, 1978 tarihli "Neşet Ertaş" adlı bir LP kayıtlı. Yeni baskılar tarafında Discogs'ta 2015'ten bu yana Bayar, Kalan, Türküola ve Bey Plak etiketli LP'ler kayıtlı: Bayar'ın 2015 tarihli "Benim Yurdum" ve "Neşet Ertaş '97" baskıları, Kalan'ın 2020'de çıkardığı "Bozkırın Tezenesi" serisi ve "Hata Benim", Bey Plak'ın 2020'de LP'ye taşıdığı "Zahidem / Gönül Dağı", "Gönül Ne Gezersin Seyran Yerinde" ve "Mapushanelere Güneş Doğmuyor / Kendim Ettim Kendim Buldum", Türküola'nın 2019 tarihli "Yolcu" LP'si. Yukarıdaki önerilerden "Hata Benim", "Kendim Ettim Kendim Buldum", "Zahidem" ve "Benim Yurdum" ilk olarak kaset olarak çıktı; LP hâlleri sonradan geldi. "Orijinal baskı" diye satılan bir LP görürsen yılını ve etiketini kontrol et.

Alırken bakman gerekenler:

• Etiket ve yıl: Plağın ortasındaki etikette firma adı ve varsa yıl yazar. Kapakta "reissue" ya da yeniden basım ibaresi olup olmadığına bak.
• 45'liklerde kılıf: Kılıfın yırtık olması plağın kendisinin kötü olduğu anlamına gelmez. Yine de plağı ışığa tutup yüzeyine mutlaka bak.
• Durum notu: Satıcının yazdığı "NM", "VG+" gibi kısaltmalar plağın ne kadar yıprandığını anlatır. Bu notların her birinin ne anlama geldiğini plak durumu rehberinde sade bir dille anlattık; almadan önce bir göz at.

Bunu sevdiysen

• Âşık Veysel: Bağlamasıyla âşık geleneğini sürdüren bir halk ozanı ve şair. "Uzun İnce Bir Yoldayım" bu yolun başlangıç noktası.
• Arif Sağ: Kendine has çalış tarzıyla pek çok müzisyeni etkileyen bir bağlama virtüözü. Neşet Ertaş'ın cenazesindeki müzisyenler arasındaydı.
• Aşık Mahzuni Şerif: Bağlamasıyla âşık geleneğini sürdüren bir başka halk ozanı. "Dom Dom Kurşunu" ile başlayabilirsin.

Neşet Ertaş'ın plak.com'daki plaklarına ve güncel fiyatlarına buradan bakabilirsin. Tek bir albümle başlamak istersen Bozkırın Tezenesi aramasıyla başla.