Fazıl Say Plakları: Nereden Başlamalı?

Bir senfoni düşün: içinde ney var, kanun var, Adalar vapuru var, Haydarpaşa'dan Anadolu'ya kalkan yolcular var. Fazıl Say plakları seni bazen İstanbul'a, bazen New York'a, bazen de bir Orhan Veli şiirinin içine götürür. Bu rehber, hangisiyle başlayacağını seçmen için.

Kısaca Fazıl Say

Fazıl Say 14 Ocak 1970'te Ankara'da doğdu. Babası yazar ve müzikolog Ahmet Say. Piyanoya çok küçük yaşta, piyanist Mithat Fenmen'in öğrencisi olarak başladı. Ankara Devlet Konservatuvarı'ndan sonra burslu olarak Düsseldorf'ta okudu. 1994'te Avrupa'da, 1995'te New York'ta Young Concert Artists yarışmalarını kazandı ve konser kariyeri buradan açıldı. Hem piyanist hem besteci: hazırlanmış piyano tekniklerini kullandığı Black Earth'ten (1997) oratoryolara, senfonilere uzanan geniş bir eser listesi var.

İlk plağın için 5 öneri

İstanbul Senfonisi (2012)

Yedi bölümlük bir şehir turu: Nostalji'den Sultanahmet Camii'ne, Adalar vapurundaki genç kızlardan Haydarpaşa Garı'ndan Anadolu'ya gidenlere. Plaktaki kayıt 25 Aralık 2010'da İstanbul'da, Lütfi Kırdar'da canlı alındı. Borusan İstanbul Filarmoni Orkestrası'nı Gürer Aykal yönetiyor, neyde Burcu Karadağ, kanunda Hakan Güngör var. Orkestranın ney ve kanunla buluşmasını merak ediyorsan ilk durak burası.

İğneyi şuraya bırak: Haydarpaşa Garı'ndan Anadolu'ya Gidenler Üzerine

Gershwin (1999)

Klasikle caz arasında gidip gelen bir plak. Rhapsody in Blue ve "I Got Rhythm" Varyasyonları'nda Say'a New York Filarmoni ve şef Kurt Masur eşlik ediyor; bu iki kayıt Aralık 1998'de New York'taki Avery Fisher Hall'da yapıldı. Porgy and Bess şarkılarını ise Say kendisi uyarladı: piyano, klarnet, saksafon, kontrbas ve davuldan oluşan küçük bir topluluk için. Klasik müziğe caz kapısından girmek istiyorsan buradan başla.

İğneyi şuraya bırak: Rhapsody in Blue

Beethoven: Pathétique, Moonlight, Waldstein, Appassionata (2019)

Beethoven'ın lakaplarıyla tanınan dört piyano sonatı, iki plakta. Kayıtlar 2018 yazında Salzburg'daki Mozarteum'un Büyük Salonu'nda yapıldı. Açılır kapağın içinde Say'ın kendi yazdığı notlar var: Türkçe, yanında İngilizce, Fransızca ve Almanca çevirileriyle. Klasik piyanoya yeni giriyorsan, kulağının bir yerden tanıyacağı melodilerle başlamanın iyi bir yolu.

İğneyi şuraya bırak: Presto agitato (Ay Işığı Sonatı'nın son bölümü)

İlk Şarkılar (2013)

Say'ın besteleri bu kez Türk şiiriyle buluşuyor: Metin Altıok, Cemal Süreya, Can Yücel, Orhan Veli, Nâzım Hikmet, Pir Sultan Abdal, Muhyiddin Abdal ve Ömer Hayyam. On şarkının hepsinin müziği Say'ın. "İstanbul'u Dinliyorum"da kanunda yine Hakan Güngör çalıyor, son şarkı "İnsan İnsan"ı Güvenç Dağüstün ve Serenad Bağcan söylüyor. Şiir seviyorsan klasik müziğe iyi bir giriş kapısı.

İğneyi şuraya bırak: İstanbul'u Dinliyorum

Yeni Şarkılar (2015)

Bu kez Serenad Bağcan'la birlikte, beş uzun şarkı. Her biri altı dakikadan uzun ve her biri bir şiirden doğuyor: Edip Cansever, Turgut Uyar, Cemal Süreya, Nâzım Hikmet ve Ömer Hayyam. İlk Şarkılar'ı sevdiysen, aynı fikrin daha geniş nefesli hâlini burada bulursun.

İğneyi şuraya bırak: Göğe Bakma Durağı

Bunu biliyor muydun? İstanbul Senfonisi'nin dünya prömiyeri İstanbul'da değil, Almanya'da yapıldı: 13 Mart 2010'da Konzerthaus Dortmund'da. Eseri de Batı Alman radyosu WDR ile Konzerthaus Dortmund birlikte sipariş etmişti. Plaktaki canlı kayıt ise aynı yılın Aralık ayında, İstanbul'da alındı.

Plağını alırken

Fazıl Say plaklarında 1960'ların plaklarındaki gibi bir ilk baskı avı yok. Burada önerdiğimiz plakların hepsi 2012 ve sonrasında basıldı. Asıl mesele, elindeki baskının hangi kayıt olduğunu ve kutudan ne çıkması gerektiğini bilmek.

• Gershwin: Kayıt ilk olarak 1999'da Teldec etiketiyle CD olarak çıktı. Plak baskısı 2022'de Warner Classics'ten çıktı. CD'deki bazı kısa piyano parçaları plağa girmemiş; parça listesine arka kapaktan bak.
• İstanbul Senfonisi: A.K. Müzik etiketiyle, 180 gramlık tek plak olarak çıktı. Katalog numarası AK1202-1.
• Ada Müzik baskıları: İlk Şarkılar 2014'te (ADA LP 003-3), Yeni Şarkılar 2016'da (ADA LP 011/2) plak olarak çıktı. Yeni Şarkılar'ın açılır kapağında kabartma yazı var. Nazım Oratoryosu da 2019'da Ada Müzik'ten açılır kapaklı çift plak olarak basıldı (ADA LP 020-1).
• Beethoven sonatları: Warner Classics'in 2019 tarihli çift plağı, Almanya'da Optimal Media'da basıldı. İkinci el bakıyorsan Say'ın notlarının açılır kapakta durduğunu kontrol et.
• Yeni çıkanlar: 2025'te Warner Classics, Mozart'ın Requiem'i ile Say'ın Mozart ve Mevlana adlı eserini aynı çift plakta topladı. Neyde yine Burcu Karadağ var.

Durum notlarını da düz Türkçeye çevir: NM neredeyse kusursuz, dikkatle çalınmış bir plak. VG+ yakından bakınca hafif izler görülen ama temiz çalan bir plak. VG ise sessiz bölümlerde tıs ve tık duyabileceğin bir plak. Klasik müzikte sessiz anlar çok olduğu için bu fark kulağına daha çabuk çarpar. Ayrıntılar için plak durumu rehberine, plağını uzun süre temiz tutmak için de plak bakım rehberine bak.

Bunu sevdiysen

• Burcu Karadağ: İstanbul Senfonisi'nde de, Mozart ve Mevlana'da da neyi o çalıyor. Neyin sesini sevdiysen onun plaklarına da bak.
• Sertab Erener: Say'ın Nâzım Hikmet şiirlerinden yazdığı oratoryonun 2001 kaydında vokallerde yer aldı.
• Glenn Gould: Say 2022'de Bach'ın Goldberg Varyasyonları'nı kaydetti. Gould aynı eseri 1955'te ve 1981'de iki kez kaydetmişti. İki piyanisti yan yana dinlemek iyi bir deney.

Fazıl Say'ın plak.com'daki plaklarına ve güncel fiyatlarına buradan bakabilirsin. Doğrudan bir albüm arıyorsan İstanbul Senfonisi ile başla.