Fairuz Plakları: Nereden Başlamalı?

Fairuz'u ilk kez duyduğunda Arapçanın tek kelimesini bilmen gerekmez. Ses odayı yavaşça doldurur, sen de neden durup dinlediğini sonradan düşünürsün. Bu rehber, Fairuz plakları arasında yolunu bulmak ve o sesi eve getirmek isteyenler için. Hangi albümle başlayacağını ve baskıları nasıl ayırt edeceğini burada bulacaksın.

Kısaca Fairuz

Asıl adı Nuhad Haddad. Beyrut'ta doğdu; doğum yılı kayıtlara göre 1934 ya da 1935. Sahne adını, şarkı söylemeye başladığı radyonun yöneticisi Halim el Rumi seçti. Kelime Arapçada turkuaz demek, tıpkı Türkçedeki firuze gibi. Türkçede adı Feyruz diye de yazılıyor. 1955'te besteci Assi Rahbani ile evlendi. Assi ve kardeşi Mansur, yani Rahbani Kardeşler, otuz yılı aşkın sürede 25 müzikal yaptı, bunların 20'sinde Fairuz vardı. 1979'da Rahbani Kardeşler'le yolları ayrıldı, Fairuz da oğlu, besteci Ziad Rahbani ile çalışmaya devam etti.

İlk plağın için 5 öneri

Andalusiyat (1966)

Klasik Fairuz'a sakin bir kapı. Plakta eski şiirler, Nizar Kabbani'nin sözleri ve Seyyid Derviş'in bir bestesi yan yana duruyor. Rahbani Kardeşler'in sunduğu albüm, Parlophone'un Voix de l'Orient serisinden çıktı. Acele etmeyen, ağır akan şarkıları seviyorsan buradan başla.

İğneyi şuraya bırak: Ya Shadil Alhane

Al Quds fil Bal (1967)

Kudüs üzerine bir plak; kapaktaki İngilizce adıyla Jerusalem in My Heart. A yüzünü açan "Zahrat al-Mada'en" 1967 yazında, Altı Gün Savaşı'nın hemen ardından ilk kez seslendirildi. Sekiz buçuk dakika süren şarkı kemanlar, marş havasında bakır üflemeliler ve koro üzerine kurulu. B yüzündeki "Aghani El Aouda" bölümünde Yafa ve Beysan gibi şehirlere şarkılar var.

İğneyi şuraya bırak: Zahrat al-Mada'en

Wahdon (1979)

Rahbani Kardeşler'le yolların ayrıldığı 1979'da çıkan plak. Tüm albümü Ziad Rahbani besteledi ve düzenledi. Sadece beş şarkı var, sesi daha yakın, daha gündelik. B yüzünün müziği Yunanistan'da EMI stüdyolarında, Fairuz'un sesi Beyrut'ta kaydedildi. Rahbani klasiklerinden sonra bu plak sana bambaşka bir Fairuz gösterir.

İğneyi şuraya bırak: Al Bosta

Maarifti Feek (1987)

Ziad Rahbani'yle yolculuk sürüyor. Şarkılar 1983–84'te Beyrut'ta, sekiz kanallı bir kayıt cihazıyla kaydedildi; kaydı ve miksi de Ziad yaptı. Albümdeki iki "Version" parçası, Rahbani Kardeşler'in eski şarkısı "Habbaytak Bil Sayf" üzerine kurulu. Beyrut'a yazılmış bir şarkının neden tanıdık geldiğini aşağıda anlatıyoruz.

İğneyi şuraya bırak: Li Beirut

Kifak Inta (1991)

Ziad Rahbani'nin yazıp düzenlediği, caz, funk ve Brezilya etkilerini Arap müziğiyle buluşturan bir albüm. Bir uyarı: 1991'de sadece kaset ve CD olarak çıktı. Plak olarak ilk kez 2022'de, Wewantsounds etiketiyle basıldı. Yani elinde bir Kifak Inta plağı varsa, 2022 ya da sonrası bir baskı. Wahdon'u sevdiysen sıradaki durak bu.

İğneyi şuraya bırak: Kifak Inta

Bunu biliyor muydun? "Li Beirut"un melodisi Beyrut'ta değil, 1939'da Paris'te yazıldı. Şarkı, Joaquín Rodrigo'nun Concierto de Aranjuez'inin ikinci bölümünü kullanıyor. Melodiyi annesinin sesi için uyarlayıp düzenleyen de Ziad Rahbani.

Plağını alırken

Fairuz'un katalogu çok geniş: 45'likler, kasetler, CD'ler ve pek çok derleme. Uzunçalar ararken etikete ve kapağın arkasına bak.

• 1960'ların baskıları: Andalusiyat ve Al Quds fil Bal'ın ilk LP'leri Parlophone etiketinde, "Voix de l'Orient Series" yazısıyla çıktı. Katalog numaraları LPVDX ile başlar (Andalusiyat LPVDX 139, Al Quds fil Bal LPVDX 149) ve üzerlerinde "Made in England" yazar. Andalusiyat'ın bu baskısının etiketi kırmızı ve gümüş.
• Yeniden basımlar: Aynı albümlerin GVDL ile başlayan numaralı yeniden basımları da var (Andalusiyat GVDL 31, Al Quds fil Bal GVDL 6). Al Quds fil Bal'ın bu Lübnan baskıları 1972 tarihli. Etikette LPVDX değil GVDL görüyorsan elindeki büyük olasılıkla bir yeniden basım.
• Yunanistan'da basılanlar: Wahdon (Zida, ZIDA 509) ve Maarifti Feek (Relax-In, LP-REL 14) Lübnan plakları ama ilk baskılarının üzerinde "Made in Greece by EMI" yazıyor. Bunu görünce şaşırma, bu plakların ilk baskıları böyle.
• Yeni basımlar: Wewantsounds, Wahdon'u 2019'da, Maarifti Feek'i 2020'de, Kifak Inta'yı 2022'de plak olarak yeniden bastı. Katalog numaraları WWSLP ile başlıyor.
• Arama ipucu: Kapaklar çoğunlukla Arapça ve Latin harfleriyle basılı, Latin yazımı da baskıdan baskıya değişiyor (Fairuz, Fairouz). Katalogda ararken birkaç yazımı dene.

Durum notlarını da düz Türkçeye çevir: NM neredeyse kusursuz, dikkatle çalınmış bir plak. VG+ yakından bakınca hafif izler görülen ama temiz çalan bir plak. VG ise sessiz bölümlerde tıs ve tık duyabileceğin bir plak. Fairuz'un uzun girişlerinde ve sessiz geçişlerinde yüzey sesi hemen duyulur, bu yüzden notu önemse. Ayrıntılar için plak durumu rehberine bak.

Bunu sevdiysen

• Oum Kalthoum (Ümmü Gülsüm): "Mısır'ın Sesi" diye anılan şarkıcı. Konserleri beş saate kadar sürebiliyordu, tek bir şarkının canlı yorumu bazen bir saati geçiyordu. Uzun, sabırlı şarkıları seviyorsan doğru adres.
• Ibrahim Maalouf: Beyrut doğumlu trompetçi. Babasının icat ettiği çeyrek ton trompetiyle Arap makamlarını trompette çalıyor; 2015'te Kalthoum adlı bir albüm de yaptı. Ziad dönemi Fairuz'u sevdiysen dinle.
• Dalida: Kahire'de doğdu, on bir dilde şarkı söyledi. 1977'de Mısır Arapçasıyla söylediği "Salma Ya Salama"yı sonra Fransızca, İtalyanca ve Almanca da söyledi.

Fairuz'un plak.com'daki plaklarına ve güncel fiyatlarına buradan bakabilirsin. Doğrudan bir albüm arıyorsan Maarifti Feek ile başla, sonuçlar azsa Fairouz yazımıyla da ara.